zelig on drugs

οι εκδότες απαντούν | νώντας παπαγεωργίου

2012-01-25T10:09:00.000+02:00

Το εντυπωσιακό "άνοιγμα" των εκδόσεων Μεταίχμιο, τα τελευταία χρόνια, στην ελληνική πεζογραφία, το ηλεκτρονικό βιβλίο, οι νέοι συγγραφείς και η κρίση είναι ορισμένα από τα θέματα για τα οποια κουβεντιάσαμε με τον εκδότη κύριο Νώντα Παπαγεωργίου, των εκδόσεων Μεταίχμιο.

Κύριε Παπαγεωργίου, σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας. Ήθελα να ξεκινήσουμε με την ερώτηση αν και με ποιον τρόπο η οικονομική κρίση έχει πλήξει τον εκδοτικό σας οίκο.

Η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει ολόκληρη την κοινωνία. Δεν θα μπορούσε μια επιχείρηση, όσο υγιής και επιτυχημένη είναι, να μείνει ανεπηρέαστη. Ευτυχώς το βιβλίο δεν ήταν ποτέ προϊόν πολυτελείας κι ούτε ταυτίστηκε με το λάιφσταιλ της επίπλαστης ευμάρειας της προηγούμενης δεκαετίας. Όσοι αγόραζαν βιβλία θα συνεχίζουν να αγοράζουν. Μπορεί να αγοράζουν λιγότερα βιβλία. Να είναι πιο αυστηροί πλέον στις επιλογές τους. Προσωπικά αυτό δεν με τρομάζει. Εμάς ο πήχης μας ήταν ήδη ανεβασμένος και προ κρίσης. Η κρίση έχει επηρεάσει και την αγορά του βιβλίου αλλά όχι στον ίδιο βαθμό που έχει αγγίξει άλλου είδους επιχειρήσεις π.χ. την αυτοκινητοβιομηχανία. Και το θεωρώ και λογικό εντέλει. Κάποιος μπορεί να αποφασίσει πως δεν έχει ανάγκη από ένα αμάξι τελικά. Το να πει το ίδιο για τα βιβλία είναι αδύνατον.

Το εκδοτικό σας πρόγραμμα, εδώ και κάποια χρόνια, έχει εμπλουτισθεί με βιβλία νεοελληνικής πεζογραφίας. Πείτε μου τα κριτήρια με τα οποία «χτίζετε» μεθοδικά τον εκδοτικό σας κατάλογο.

Τα μοναδικό μας κριτήριο είναι η ποιότητα. Σταδιακά και προσεχτικά έχουμε ανοίξει τον εκδοτικό μας ορίζοντα προς όλα τα σημεία. Η Ελληνική Πεζογραφία είναι ένας ακρογωνιαίος λίθος σ’ αυτό το στερέωμα. Τα δύο τελευταία χρόνια είμαστε πιστεύω ο δυναμικότερα αναπτυσσόμενος οίκος στο κομμάτι της Ελληνικής Πεζογραφίας και έπεται συνέχεια.

Το Μεταίχμιο είναι ένας από τους εκδοτικούς οίκους που φιλοξενεί τη δουλειά τόσο πρωτοεμφανιζόμενων, όσο και παλαιότερων συγγραφέων. Όσον αφορά τους πρωτοεμφανιζόμενους, τι είναι αυτό που περιμένετε να δείτε στη γραφή κάποιου ώστε να τον επιλέξετε και να εκδώσετε τα κείμενά του;

Αυτή τη σπίθα. Μια θερμοκρασία γραφής. Αυτό το κάτι. Μια γλώσσα που δεν μπορείς να αγνοήσεις, μια πλοκή, έναν χαρακτήρα. Όλα αυτά τα μαγικά στοιχεία που κάνουν ένα μυθιστόρημα, ένα διήγημα ή μια νουβέλα ένα ακαταμάχητο ανάγνωσμα. Η γραφή ενός ανθρώπου εκπέμπει έλξη όπως ακριβώς ένα πρόσωπο. Αυτό είναι λοιπόν που ψάχνουμε σε έναν πρωτοεμφανιζόμενο. Να μας τραβήξει το βλέμμα. Να μας κρατήσει την προσοχή. Να μας κάνει να πιστέψουμε.

Έχετε πραγματικά συγκινηθεί από κάποιον πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα που εξέδωσε ο οίκος σας;

Πιστεύουμε σε όλους τους νέους συγγραφείς μας το ίδιο. Ο καθένας σε συγκινεί για άλλο λόγο. Άλλος με το χιούμορ, άλλος με την ευρηματικότητα, άλλος με τη δύναμη των εικόνων του, την περιγραφική του δεινότητα. Η λογοτεχνία είναι ένας σχεδόν ιδεατός κόσμος. Μπορούν να συνυπάρχουν και να αναπτύσσονται όλες οι φωνές χωρίς ποτέ η μία να στερεί ένταση ή ζωτικό χώρο απ’ την άλλη.

Έχετε μπει δυναμικά τα τελευταία χρόνια και στον «χορό» των μετεγγραφών συγγραφέων. Υπό τις παρούσες συνθήκες, η επανέκδοση παλαιότερων βιβλίων μαζί με τα τρέχοντα είναι πράξη υπέρμετρης αγάπης για το βιβλίο ή αποτελεί επίδειξη εκδοτικής δύναμης και πρεστίζ;

Πιστεύουμε στο συνολικό έργο των συγγραφέων που προτιμούν τον εκδοτικό μας οίκο και είναι τιμή μας να προσφέρουμε σε παλαιότερα βιβλία τους μια δεύτερη εκδοτική ζωή. Τα έργα με κάποιο τρόπο ξαναγεννιούνται: περνούν από νέα επιμέλεια, τόσο συγγραφικά όσο και αισθητικά, και έρχονται να συναντήσουν το σήμερα σαν καινούργια. Αυτό δεν είναι επίδειξη δύναμης και πρεστίζ, είναι πράξη σεβασμού και αγάπης.

Αναπτύσσετε φιλικές σχέσεις με τους συγγραφείς σας ή προτιμάτε να κρατάτε μια απόσταση χάριν επαγγελματισμού;

Δεν τηρώ κάποια προκαθορισμένη στάση βάσει πλάνου ή σχεδίου. Υπάρχουν συγγραφείς με τους οποίους έχω φιλικές σχέσεις είτε γιατί αυτό έχει προηγηθεί της συνεργασίας είτε γιατί το έφερε η ζωή και οι χαρακτήρες μας. Όλους πάντως, ανεξαρτήτως φίλιας, τους αντιμετωπίζω με την ίδια εκτίμηση και σεβασμό.

Ο εκδοτικός σας οίκος έχει ισχυρή εκδοτική παρουσία, πέραν την ελληνικής πεζογραφίας, στα σχολικά βοηθήματα, στην ξένη λογοτεχνία και το παιδικό βιβλίο, εκτός των άλλων. Ποιος είναι ο κοινός τόπος που συνδέει όλες αυτές τις εκδοτικές προτάσεις;

Το καλό βιβλίο και η αγάπη γι’ αυτό. Το μεράκι να ικανοποιούμε κάθε τύπο αναγνώστη και κάθε ηλικία. Αυτό δίνει και στη δουλειά μας ποικιλία και γνωριμία με χώρους διαφορετικούς. Θέλουμε πάντα να δοκιμάζουμε νέες προκλήσεις. Η αποτυχία δεν μας φοβίζει, είναι πάντα μέσα στο παιχνίδι. Δεν θα ξέρουμε τι χάσαμε ποτέ αν δεν πειραματιστούμε σε νέες αγορές.

Ένας ακόμη τομέας, όπου το Μεταίχμιο έχει μπει δυναμικά, είναι το ηλεκτρονικό βιβλίο. Θεωρείτε ότι το μέλλον του βιβλίου βρίσκεται στις ηλεκτρονικές-ψηφιακές ταμπλέτες ή είναι αυτή απλώς μια μόδα της εποχής μας;

Η αλήθεια είναι ότι η ψηφιακή έκδοση έχει δύο βασικά πλεονεκτήματα για τους αναγνώστες: τη χαμηλότερη τιμή και το γεγονός ότι ενσωματώνει δυναμικά interactive χαρακτηριστικά, όπως πλήρη αναζήτηση κειμένου με λέξεις-κλειδιά, rich media στοιχεία (βίντεο, ήχος και flash animations μέσα στις σελίδες, highlights και σημειώσεις, αποκόμματα κ.ά.), τα οποία διευκολύνουν όλους όσοι ανατρέχουν σε λεξικά, εγκυκλοπαίδειες και σε άλλα συγγράμματα για να κάνουν κάποιες εργασίες. Και φυσικά μια συσκευή ανάγνωσης ή ένας υπολογιστής μπορεί να χωρέσει εκατοντάδες βιβλία, τα οποία δεν χωρούν στη βιβλιοθήκη του σπιτιού μας ούτε στη βαλίτσα των διακοπών μας, και η πρόσβαση σε αυτά είναι άμεση.

Η τεχνολογία των e-books δεν είναι ακόμη ευρέως διαδεδομένη στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Τώρα γίνονται τα πρώτα βήματα και οι έλληνες αναγνώστες είναι ακόμα πιο επιφυλακτικοί. Με μεγαλύτερη άνεση το αποδέχεται η νεότερη γενιά, και αυτό είναι αυτονόητο, δεδομένου ότι οι νέοι έχουν περισσότερη εξοικείωση με την τεχνολογία και τις εξελίξεις της.

Είναι γεγονός ότι έχουμε ένα νέο προϊόν, μια νέα επιλογή για διάβασμα. Οι πωλήσεις θα επηρεαστούν σίγουρα, όχι όμως στο άμεσο μέλλον. Μας ανοίγεται μια νέα αγορά και οι αναγνώστες έχουν περισσότερες επιλογές για τον τρόπο ανάγνωσης. Το θέμα είναι να υπάρχουν αναγνώστες.

Μετά το ΕΚΕΒΙ, που άνοιξε τον «χορό» των σεμιναρίων δημιουργικής γραφής, παρόμοιες δραστηριότητες εγκαινίασαν κι άλλοι φορείς εμπλεκόμενοι με το βιβλίο και ακολούθησαν εκδοτικοί οίκοι, μεταξύ των οποίων, από τους πρώτους και ο δικός σας. Τι προσδοκά ένας εκδότης από τη διοργάνωση τέτοιων σεμιναρίων;

Επαφή, γνωριμία, ανάπτυξη σχέσεων με νέο αναγνωστικό κοινό. Την ανάδειξη νέων ταλέντων ενδεχομένως, αλλά κυρίως σε ό,τι αφορά τον δικό μας εκδοτικό οίκο την ανάπτυξη παράλληλων δράσεων που σχετίζονται έμμεσα με το βιβλίο αλλά και με τη διά βίου μάθηση, την αυτομόρφωση και τη δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου. Για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά στον ΠΟΛΥΧΩΡΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ διοργανώνεται ένα πλούσιο πρόγραμμα σεμιναρίων. Εκτός από το σεμινάριο της δημιουργικής γραφής, πραγματοποιούνται επίσης σεμινάρια κατάρτισης επιμελητών-διορθωτών κειμένων, επιμέλειας-διόρθωσης λογοτεχνικών κειμένων, συγγραφής σεναρίου κ.ά., στα οποία διδάσκουν καταξιωμένοι επιστήμονες με μεγάλη επαγγελματική πείρα. Μέσα σ’ αυτά τα πέντε χρόνια περισσότεροι από 800 σπουδαστές μας εμπιστεύτηκαν και είχαν τη δυνατότητα να αποκτήσουν επιπλέον γνωστικά εφόδια σε τομείς που τους ενδιαφέρουν.

νίκος ξένιος | το άχτι

2012-01-19T16:20:00.000+02:00

Δεν είναι λίγες οι φορές που οι πρωτοεμφανιζόμενοι συγγραφείς επιλέγουν το πρώτο τους βιβλίο να είναι μια συλλογή διηγημάτων. Και αυτό, γιατί συνήθως, έχουν άγνοια κινδύνου. Τα σκόρπια κείμενα που έγραψαν μέσα στα χρόνια, οι σκέψεις τους, τα τυχαία περιστατικά που τους έχουν εντυπωθεί και γενικότερα το προσωπικό βίωμα, δύσκολα μετασχηματίζεται σε αυτό που λέμε λογοτεχνία. Ποιος είναι ο καταλύτης αυτής της μετάλλαξης; Μα, φυσικά, το ταλέντο.

Διαβάζοντας τη συλλογή του Νίκου Ξένιου, Το άχτι, αυτό που εντοπίζει κανείς πρώτα πρώτα είναι το συγγραφικό ταλέντο. Την ανέση να διηγείται ιστορίες με τρόπο γλαφυρό και ανάγλυφο. Με τρόπο που κρύβει επιμελώς τα λογοτεχνικά του διαβάσματα και προάγει την ιστορία αυτή καθ΄εαυτήν. Η γραφή του ρέουσα, παρασέρνει τον αναγνώστη στο βάθος της κάθε ιστορίας, κάνοντάς τον συμμέτοχο και όχι απλώς παρατηρητή.

Το βιβλίο περιλαμβάνει δεκαέξι διηγήματα, τα οποία χαρακτηρίζονται από ένα σχετικά ομοιόμορφο ύφος. Και αυτό γιατί ο συγγραφέας δεν χάνει την ευκαιρία να πειραματιστεί με τον εξπρεσιονισμό, δίνοντάς μας δυο διηγήματα, τα οποία απαιτούν την αυξημένη προσοχή μας. Τα υπόλοιπα, ασχολούνται με θέματα καθημερινά, προσωπικά, συναισθηματικά και συγχρόνως βαθιά πολιτικά, αλλά χωρίς καταγγελτική διάθεση. Στόχος δεν είναι η απλή καταγραφή του εκάστοτε γεγονότος, αλλά ο εγκλωβισμός του στο άχρονο της λογοτεχνίας. Ο υπάλληλος του σουπερμάρκετ που βρίσκει δηλητηριασμένο και νεκρό έναν άστεγο έξω από την πολυκατοικία του («Πολιτική του καταστήματος»), ο άτυχος θαμώνας της πλατείας Εξαρχείων που δέχεται επίθεση από “αναρχικούς” την ώρα που πίνει τον καφέ του («Η κορνίζα»), ο νεαρός Άμλετ, από την Αρμενία, που δίνει τις εξετάσεις του σχολείου του μέσα στο Αστυνομικό τμήμα («Ο πρίγκηπας»), η νεοδιόριστη καθηγήτρια που ασφυκτιά στο νέο της σχολείο αλλά και στη μακροχρόνια σχέση της («Το άχτι»).

Όλα τα διηγήματα της συλλογής έχουν ως κεντρικό άξονα τον άνθρωπο που παλεύει με τις εμμονές του, τον άνθρωπο που ασφυκτιά μέσα στην καθημερινότητά του. Ο συγγραφέας, όπως και κάθε συγγραφέας, είναι παραπάνω από εμφανές ότι αγαπάει πολύ τους ήρωές του. Κάποιους τους θαυμάζει, κάποιους άλλους τους συμπονά, κάποιους τους προστατεύει και τους περιβάλλει με στοργή. Σε όλους έχει δώσει ένα κομμάτι του εαυτού του, ένα μέρος των βιωμάτων του.

Ένα από τα ωραιότερα διηγήματα της συλλογής έχει τίτλο «Ο γιος του Σωτήρη» και είναι η ιστορία ενός σαλεμένου ανθρώπου, ο οποίος, λόγω μιας ανεξήγητης ενέργειάς του σε δημόσιο χώρο συλλαμβάνεται και αφηγείται σε μια ψυχοθεραπεύτρια την ιστορία της ζωής του, για να καταλήξει στο κομβικό εκείνο περιστατικό της παιδικής του ηλικίας. Οι αναφορές στον Οιδίποδα σαφείς, η οποίες μαζί με την έξυπνη δομή του διηγήματος, δημιουργούν μια νοηματική και δραματική κορύφωση ιδιαίτερα επιτυχημένη.

Συνολικά, η συλλογή του Ξένιου είναι μεν φιλόδοξη αλλά δεν χαρακτηρίζεται από «θόρυβο» στη γραφή του. Στοχεύει στον προσεκτικό αναγνώστη, ενώ μπορεί να κερδίσει εύκολα και τον περιστασιακό.

Στα βασικά πλεονεκτήματα του βιβλίου και το εξαιρετικά καλόγουστο εξώφυλλο με σκίτσα της Εύης Τσακνιά.

η σώτη τριανταφύλλου μιλάει στον zelig για την αγάπη της γεωμετρίας (και όχι μόνο)

2012-01-13T19:43:00.001+02:00

Η Σώτη Τριανταφύλλου δε χρειάζεται συστάσεις. Είναι τα βιβλία της, τα δημοσιογραφικά της κείμενα, οι μεταφράσεις της, οι μουσικές, τα βιβλία και οι ταινίες που αγαπάει. Είναι τα άκρως ενδιαφέροντα σεμινάρια που, κατά καιρούς, κάνει. Είναι η γενναιοδωρία που τη χαρακτηρίζει.

Της ζήτησα να μου απαντήσει σε μερικές ερωτήσεις με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα Για την αγάπη της γεωμετρίας (εκδ. Πατάκη). Δέχτηκε με χαρά. Την ευχαριστώ.

Διαβάζοντας κάθε φορά τα μυθιστορήματά σου έχω έντονη την αίσθηση ότι χρησιμοποιείς πάρα πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία για να χτίσεις τους κεντρικούς σου ήρωες. Στην Αγάπη της Γεωμετρίας αυτό ισχύει ίσως περισσότερο από κάθε άλλη φορά, μετά το Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης. Συμφωνείς με την παραπάνω εκτίμηση;

Αυτό το περί «αυτοβιογραφικών στοιχείων» το ακούω σχεδόν για όλα μου τα βιβλία, οπότε φαντάζομαι ότι εξαπατώ τους πάντες οικειοποιώντας ιστορίες άλλων. Μετά τη «Φτωχή Μάργκο», διάφοροι αναγνώστες μού έλεγαν ενθαρρυντικά: «Μπράβο σου που σταμάτησες να παίρνεις ηρωίνη!» Εννοείται ότι δεν είχα ποτέ καμία σχέση με την ηρωίνη: η Μάργκο Κρουπ που δημιούργησα είχε – όχι εγώ... Το ίδιο ισχύει για το «Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης»: η Μπίμπι είναι φανταστικό πρόσωπο, το μόνο κοινό που έχω με την αφηγήτρια είναι η ψυχοσύνθεση... δεν είναι λίγο φυσικά. Αλλά ας μην μας μπερδεύει το πρώτο πρόσωπο, η «προσωπική» αφήγηση: το «Για την αγάπη της γεωμετρίας» είναι ένα μυθιστόρημα. Κι όπως κάθε μυθιστόρημα περιέχει αναπόφευκτα κομμάτια της ζωής του συγγραφέα... Το «Εργοστάσιο των μολυβιών» είναι πιο «αυτοβιογραφικό» από το «Για την αγάπη της γεωμετρίας», αλλά δεν φαίνεται σε πρώτη ανάγνωση.

Τι είναι αυτό που «γεννιέται» πρώτα στο μυαλό σου, ο ήρωας και το δραματικό φορτίο που φέρει, ή η ιστορία που θέλεις να αφηγηθείς;

Κάθε μέρα στριμώχνονται στο μυαλό μου ιστορίες. Παράλληλα με τη ζωή που ζω, με την καθημερινή δράση, ζω μια ζωή μέσα στο κεφάλι μου: ιστορίες, φανταστικοί ήρωες, καταστάσεις μυθιστορηματικές. Δεν έχω τον χρόνο για να τις διηγηθώ, να τις ολοκληρώσω – πολλές μένουν μετέωρες. Ωστόσο, η διαδικασία είναι η εξής: «Ήταν λοιπόν μια φορά...»

Η Αγάπη της Γεωμετρίας σε πόσα χρόνια γράφτηκε;

Άρχισα να γράφω το βιβλίο ένα χρόνο πριν από το «Ο χρόνος πάλι» και το τελείωσα ενάμισι χρόνο μετά. Το «Ο χρόνος πάλι» ήταν μια παρένθεση: η συμμετοχή μου στη σειρά «Η κουζίνα του συγγραφέα» στην οποία γνωστοί Έλληνες συγγραφείς γράφουν για τη ζωή τους και για το πώς έγιναν συγγραφείς κι όχι κάτι άλλο. Όμως η διάρκεια της συγγραφής είναι ένα αμφίβολο ζήτημα. Για χρόνια προτού γραφτεί ένα βιβλίο κυκλοφορεί στο μυαλό μου – ύστερα έρχεται μια στιγμή όπου το υλοποιώ. Προς το παρόν, όλα τα βιβλία που έχω γράψει είναι «παλιά»: κυκλοφορούσαν για πολύ καιρό στο μυαλό μου προτού γίνουν βιβλία.

Σε βοήθησε το γεγονός ότι είχες και χιλιομετρική απόσταση από την Αθήνα του 2011 γράφοντας το τελευταίο σου βιβλίο;

Δεν είναι το πρώτο βιβλίο που γράφεται από απόσταση. «Η φυγή» γράφτηκε στη Νέα Υόρκη: τον χειμώνα του 2003-2004 (σκληρός χειμώνας) ζούσα στη Νέα Υόρκη αλλά, απ’ ό,τι αποδείχτηκε, σκεφτόμουν την Ελλάδα μετά τον εμφύλιο πόλεμο.

Ίσως ένα κοινό χαρακτηριστικό όλων των ηρώων σου είναι ότι αισθάνονται απέραντη μοναξιά. Η ηρωίδα του τελευταίου σου βιβλίου, η Ανατολή Μπότσαρη, είναι μια έφηβη η οποία μεγαλώνει στην Αθήνα της δεκαετίας του ’70, έχοντας οριοθετήσει τον κόσμο της με μουσικές, ταινίες και αστείρευτη διάθεση για μάθηση, κυρίως για πράγματα που δεν ενδιαφέρουν το άμεσο περιβάλλον της. Εξαιτίας όλων αυτών, και ορισμένων ακόμη, νιώθει μοναξιά. Πόσο σωτήρια μπορεί να είναι αυτή η μοναξιά κάποιες στιγμές;

Δεν σκέφτομαι με όρους μοναξιάς. Είμαι ένας άνθρωπος που ζει σε απόσταση από τον κόσμο και που ιδρυματοποιείται εύκολα. Ίσως γι’ αυτό προκύπτουν μυθιστορηματικοί χαρακτήρες με πολύ συγκεκριμένα όρια, που ζουν περισσότερο με πράγματα και ιδέες παρά με ανθρώπους. Η διαρκής αναζήτηση του «άλλου» μπορεί να καταλήξει σε απώλεια του εαυτού. Στην Ελλάδα επικρατεί υστερική κοινωνικότητα.

Αλλά και πόσο επικίνδυνα ναρκισσιστική μπορεί να είναι κάποιες άλλες;

Ένα χαρακτηριστικό που δεν έχει η Ανατολή Μπότσαρη στο «Για την αγάπη της γεωμετρίας» είναι ο ναρκισσισμός – η Ανατολή έχει διάτρητη αυτοπεποίθηση. Ο ναρκισσισμός είναι συλλογικό χαρακτηριστικό της χώρας μας: η αντανάκλασή μας στο νερό μάς ενθουσιάζει! Είμαστε λαός ανώριμος, καθηλωμένος και εγωπαθής.

Εσύ θα έλεγες ότι είσαι ένα μοναχικό άτομο;

Είμαι ένα «μεσαίο» άτομο. Έχω πολλούς και καλούς φίλους, σχετική κοινωνικότητα, σχετική άνεση στον δημόσιο χώρο – ταυτοχρόνως είμαι ένας άνθρωπος που περνάει υπέροχα στο δωμάτιό του, με τα βιβλία του και τις μουσικές του. Ή μέσα στη σιωπή.

Εντοπίζεις κάποια ακόμη κοινά χαρακτηριστικά των ηρώων σου, από βιβλίο σε βιβλίο;

Νομίζω ότι αυτό που τους χαρακτηρίζει, λίγο-πολύ, είναι η αναζήτηση της ανθρώπινης καλοσύνης. Η πεποίθηση ότι η ανθρώπινη καλοσύνη υπάρχει.

Με τα χρόνια, αισθάνεσαι ότι έχεις μετατραπεί σε μια μυθιστορηματική περσόνα που γράφει βιβλία;

Δεν με βλέπω έτσι. Με βλέπω σαν έναν άνθρωπο που εργάζεται από πολύ νεαρή ηλικία κάνοντας πολλά διαφορετικά πράγματα. Νομίζω ότι αυτό που με χαρακτηρίζει περισσότερο δεν είναι το ότι γράφω βιβλία αλλά το ότι διαβάζω βιβλία.

Σε όλα σου, σχεδόν, τα μυθιστορήματα υπάρχει ένας έρωτας που τελικά δεν τελεσφορεί. Η καθημερινότητα, οι προσωπικές εμμονές των ηρώων και γενικότερα το αξιακό τους σύστημα, δεν «κάμπτονται» από τον μεγάλο έρωτα αλλά συνήθως τον συνθλίβουν. Όπως συμβαίνει και με την ιστορία της Ανατολής Μπότσαρη. Γιατί ο έρωτας δεν μπορεί να αλλάξει τα πάντα;

Δεν μεγάλωσα με ρομαντικά κοριτσίστικα όνειρα και είμαι ευχαριστημένη γι’ αυτό. Έτσι, δεν μπορώ να απαντήσω με ακρίβεια: ο έρωτας δεν με απογοητεύει εφόσον δεν με γοήτευε ποτέ. Περπατάω πάνω στη γη, δεν έχω υπερβολικές προσδοκίες από τίποτα κι από κανέναν. Τα πράγματα είναι ατελή – με ατελείς ιδιότητες και ατελή συναισθήματα προχωρούμε μέσα στον κόσμο.

Έχεις πει ότι η Αγάπη της Γεωμετρίας «είναι η εξιστόρηση ενός μεγάλου έρωτα για την επιστήμη και τη λογική». Θα μπορούσε να θεωρηθεί ως το δικό σου Homo Faber;

Oh yes. Και τι δεν θα κερδίζαμε αν ήμασταν λιγότερο παράλογοι... Πριν από λίγες μέρες, μου λέει μια Αμερικανίδα φίλη που έχει κάπως τα μυαλά στα κάγκελα: «Στο σχολείο δεν έκανα Φυσική. Ήταν μάθημα επιλογής...» Κι εγώ λέω από μέσα μου: «Γι’ αυτό στις Ηνωμένες Πολιτείες είστε ελαφρόμυαλοι: επειδή η Φυσική είναι μάθημα επιλογής...δεν μαθαίνετε να σκέφτεστε λογικά...» Άκου «δεν έκανα Φυσική»!

Αν σου ζητούσα να εντοπίσεις τον κοινό τόπο όπου συναντώνται όλα σου τα βιβλία, ποιος θα ήταν αυτός;

Ατομικότητα, αξιοπρέπεια.

Κανένα από τα βιβλία σου, και αν κάνω λάθος διόρθωσέ με, δεν εκτυλίσσεται στο σήμερα. Χρησιμοποιείς πάντα είτε την προσωπική σου μνήμη είτε την ιστορική. Αποτελεί μεγαλύτερη συγγραφική πρόκληση για σένα να αναπλάσεις το παρελθόν από το να περιγράψεις το παρόν;

Το παρόν μπορείς να το αφηγηθείς μόνον όταν γίνεται παρελθόν. Το παρόν το σχολιάζουμε ως δημοσιογράφοι, όχι ως συγγραφείς.

Ρίχνοντας μια ματιά στη βιβλιογραφία σου βλέπουμε ότι έχεις γράψει και δημοσιεύσει αρκετά βιβλία. Πολλοί σε μέμφονται ότι γράφεις πάρα πολλά βιβλία σε σύντομο χρονικό διάστημα. Από τη στιγμή που θα συλλάβεις την ιδέα ενός βιβλίου μέχρι να ολοκληρωθεί πόσο μπορεί να είναι αυτό το διάστημα;

Ο καθένας μπορεί να λέει ό,τι θέλει. It’s a free country. Όπως είπα, το κάθε βιβλίο έχει μεγάλη διάρκεια διανοητικής δημιουργίας και μικρότερη διάρκεια υλοποίησης. Δεν είμαστε όλοι οι άνθρωποι ίδιοι – ούτε σε δυνατότητες, ούτε σε μέθοδο και εργατικότητα, ούτε σε ψυχολογία.

Έχεις συγγραφικές εμμονές; Ποιες είναι αυτές;

Δεν είμαι σίγουρη τι ακριβώς εννοείς με αυτό. Ο κάθε συγγραφέας έχει μια «φωνή». Παρά τις ποικιλίες του ύφους – η «Συγχώρεση» δεν είναι γραμμένη με την τεχνοτροπία της «Φυγής» - έχω κι εγώ μια «προσωπική φωνή».

Έχεις πει κάποτε ότι δεν ξέρεις αν είσαι καλή συγγραφέας αλλά σίγουρα είσαι πάρα πολύ καλή αναγνώστρια. Με δεδομένο ότι ζεις και στο εξωτερικό και διαβάζεις πολλά βιβλία τής εκεί παραγωγής, πώς βλέπεις να διαμορφώνεται η εικόνα της σύγχρονης πεζογραφίας σε Γαλλία και Ηνωμένες Πολιτείες;

Παντού υπάρχει ποικιλία από το καλύτερο μέχρι το χειρότερο. Στην Ελλάδα υπάρχει από το μέτριο μέχρι το χειρότερο. Τα περισσότερα βιβλία που εκδίδονται στην Ελλάδα δεν θα έβρισκαν εκδότη ούτε στη Γαλλία, ούτε στις ΗΠΑ.

Αν υποθέσουμε ότι συναντάς για πρώτη φορά έναν Έλληνα, έναν Γάλλο, ναν﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽έναν Γερμανό και έναν Αμερικανό αναγνώστη. Ποιο βιβλίο σου θα έδινες στον καθένα τους για να τους συστηθείς;

Κανένα. Έχω συναντήσει τέτοιους αναγνώστε και δεν τους έδωσα κανένα.

Υπάρχουν συγγραφείς που γράφουν, όπως λέμε, «συνεχώς το ίδιο βιβλίο». Θεωρείς ότι ανήκεις σε μια τέτοια κατηγορία;

Με τίποτα. Αν είχα αυτή την ιδέα για τον εαυτό μου θα σταματούσα να γράφω - θα έκανα κάτι άλλο.

Ξαναδιαβάζεις τα βιβλία σου αφού εκδοθούν;

Τα διαβάζω για να βρω πιθανά λάθη ώστε να διορθωθούν. Με πιάνει απελπισία στην ιδέα.

Υπάρχει κάποιο βιβλίο σου που αγαπάς ιδιαίτερα και θεωρείς ότι έχει αδικηθεί από την ανταπόκριση των αναγνωστών;

Το καλύτερο μυθιστόρημα που έχω γράψει έχει τίτλο «Λίγο από το αίμα σου». Δεν έχω ιδέα πώς ανταποκρίθηκαν οι αναγνώστες.

Μπαίνεις στη διαδικασία να σκεφτείς ότι σήμερα, ίσως, κάποια από τα βιβλία σου θα τα έγραφες αλλιώς;

Όλα τα βιβλία μου θα τα έγραφα αλλιώς.

Έχεις στο μυαλό σου περισσότερα βιβλία απ’ όσα έχεις ήδη εκδώσει;

Τουλάχιστον εκατό... Xι, χι...

Έχεις αποφασίσει ποιο θα είναι το επόμενό σου βιβλίο;

Υπάρχουν τρία βιβλία που είναι σχεδόν έτοιμα με τον τρόπο που σου ανέφερα – μέσα στο κεφάλι μου. Τίτλοι: «Σπάνιες γαίες», «Το τέλος του κόσμου σε ένα δωμάτιο»... «Δυο λάθη στον τίτλο».... Και τα λοιπά και τα λοιπά.

οι εκδότες απαντούν | άννα πατάκη

2011-12-11T16:11:00.000+02:00

Η κυρία Άννα Πατάκη μάς μιλά για την αγορά του βιβλίου σήμερα, τις προσδοκίες της από τους νέους συγγραφείς και ορισμένες από τις προσωπικές της βιβλιοφιλικές αγάπες.

Κυρία Πατάκη, θέλω να σας ευχαριστήσω για το χρόνο σας. Ας αρχίσουμε με μια ερώτηση επίκαιρη: η κρίση έχει επηρεάσει πραγματικά την αγορά του βιβλίου και, αν ναι, ποιον τομέα αυτής της αγοράς;

Οι άνθρωποι αγοράζουν λιγότερα βιβλία, όπως αγοράζουν γενικώς λιγότερο. Αυτό ισχύει, νομίζω, ως γενική αρχή. Ειδικότερα, τώρα, παρατηρούμε ότι η τιμή του βιβλίου είναι πολύ πιο καθοριστικός παράγοντας απ’ό,τι παλιότερα, ότι τα βιβλία που θεωρούνται «χρηστικά» έχουν μια καλύτερη τύχη, κι ότι, ίσως, κι αυτό είναι το πιο άσχημο, χάνονται σχεδόν τα διαφορετικά επίπεδα αναγνωστών, που δημιουργούσαν σιγά σιγά τις τελευταίες δεκαετίες στην Ελλάδα την πυραμίδα του αναγνωστικού κοινού και επέτρεπαν και την εκδοτική πολυμορφία και ποικιλία.

Έκπληκτος –και, πιστέψτε με, ήταν πολύ ευχάριστη για μένα η έκπληξη- είδα στο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Πατάκη για το φθινόπωρο και τον χειμώνα του 2011, όσον αφορά την ελληνική λογοτεχνία, πολλές συλλογές διηγημάτων. Με δεδομένη λοιπόν την κρίση και με γνωστή τη μειωμένη κίνηση του διηγήματος στην αγορά, πώς να εκλάβουμε την κίνηση αυτή; Ως εστετισμό, ως δονκιχωτισμό ή ως μελετημένη επιχειρηματική γραμμή;

Μέσα σ’ αυτό το δύσκολο περιβάλλον, προσπαθούμε να συνεχίσουμε να παρακολουθούμε τους συγγραφείς μας στις διαδρομές τους. Πρέπει, όμως, να σας πω ότι μια από τις επιτυχίες της χρονιάς που πέρασε ήταν η συλλογή διηγημάτων του Χρήστου Χωμενίδη Στη Δευτέρα παρουσία ας μας βάλουν απουσία.

Οι εκδόσεις Πατάκη, σε αντίθεση με άλλους εκδοτικούς οίκους, δεν επιμένουν στην επιθετική διαφήμιση-προώθηση των συγγραφέων τους, και αν κάνω λάθος διορθώστε με. Εσείς πιστεύετε στην δύναμη της διαφήμισης;

Πιστεύω σε έναν συνδυασμό ενεργειών διαφήμισης και προβολής με στόχο το κάθε βιβλίο να βρει τον αναγνώστη του. Δεν θεωρώ ότι υστερούμε σε όγκο διαφημιστικού προγράμματος, καμιά φορά νομίζω ότι η εντύπωση ότι κάποιος είναι πολύ αποτελεσματικός οφείλεται στο γεγονός ότι διαφημίζει συνεχώς το ίδιο βιβλίο. Όσο για τη δύναμη της διαφήμισης, αυτή είναι αδιαμφισβήτητη, απλώς το είδος της διαφήμισης που έχει αποτελεσματικότητα είναι κάτι που νομίζω ότι επαναπροσδιορίζεται τώρα με πολλούς τρόπους.

Βλέπουμε μετεγγραφές συγγραφέων από τον έναν εκδοτικό οίκο στον άλλον. Οι μετεγγραφές αυτές σε άλλες περιπτώσεις είναι ηχηρές και σε άλλες αθόρυβες. Εσείς, πόσο υπολογίζετε στο σταθερό δυναμικό του οίκου σας;

Οι συνεργασίες δοκιμάζονται στο χρόνο κι αυτό είναι που αποδίδει τελικά. Εγώ, επιπλέον, φοβάμαι τις συνεργασίες που προκύπτουν συγκυριακά, κυρίως γιατί αισθάνομαι ότι μπορεί τελικά να μην μπορούμε να ανταποκριθούμε σ’ αυτό που περιμένει ο άλλος από εμάς.

Είναι επίσης συχνό το φαινόμενο των επανεκδόσεων παλαιότερων βιβλίων, χωρίς να υπάρχει έλλειψή τους από την αγορά. Κατά τη γνώμη σας, κάνουν μια ουσιαστική δεύτερη πορεία αυτά τα βιβλία ή απλώς ικανοποιούν τη ματαιοδοξία των συγγραφέων τους;

Δεν είναι τόσο συχνό αυτό το φαινόμενο, νομίζω. Έχει να κάνει κυρίως με την προσπάθεια να υπάρχει το έργο ενός συγγραφέα συγκεντρωμένο σε έναν οίκο.

Οι εκδόσεις Πατάκη είναι εξαιρετικά φειδωλές και επιφυλακτικές ως προς το να προτείνουν νέα ονόματα κάθε χρόνο. Όταν αυτό συμβαίνει προκύπτει συμβαίνει είτε μέσα από τη σειρά Hotel, Ένοικοι Γραφής, τα τελευταία χρόνια, είτε από προσωπική σας επιλογή, από τα χειρόγραφα που φτάνουν στα γραφεία σας και προκρίνονται από τους «αναγνώστες» σας. Ταυτόχρονα φέτος είδαμε ότι οι εκδόσεις Πατάκη διοργανώνουν σεμινάρια δημιουργικής γραφής. Πιστεύετε ότι υπάρχει δυναμικό συγγραφέων προς ανακάλυψη;

Πάντα υπάρχει δυνητικά, έτσι δεν είναι;

Τι είναι αυτό που περιμένετε να διαβάσετε από έναν πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα και να σας συναρπάσει;

«Ένα βιβλίο».

Για προσωπική σας ευχαρίστηση, υπό την ιδιότητα της αναγνώστριας, ποιο είδος λογοτεχνίας προτιμάτε; Την ποίηση, το διήγημα, ή το μυθιστόρημα;

Δεν είμαι σίγουρη ότι μπορεί κανείς να απαντήσει με όρους «προτιμώ το τάδε». Για μένα πάντα η πεζογραφία ήταν πιο οικεία, αυτό μπορώ να πω, η πιο αυθόρμητη επιλογή, η ποίηση από την άλλη έχει για μένα μια θέση πολύ σημαντική δίπλα στη φιλοσοφία. Έχει όμως να κάνει και με την ηλικία. Όταν ήμουν μικρή διάβαζα και ξαναδιάβαζα κάποια μυθιστορήματα, πέντε και έξι φορές, κατά περιόδους, τώρα, όταν γυρίζω να ξαναδιαβάσω κάτι, αυτό τις περισσότερες φορές θα είναι ποίηση.

Θέλετε να μου αναφέρετε μερικούς τίτλους λογοτεχνικών έργων που σας έχουν συγκινήσει;

Η Σκέψη και ο Κυβερνήτης του Αντρέγιεφ, στην πολύ ωραία μετάφραση της Αγγελάκη-Ρουκ (Άγρα), το Marriage Plot του Ευγενίδη, που θα εκδώσουμε εμείς την άνοιξη στα ελληνικά, ο Πεζογράφος και το πιθάρι του της Μάρως Δούκα, ένα υπέροχο βιβλίο που είχε βγάλει παλιότερα στον Καστανιώτη.

Και μια τελευταία ερώτηση, πιο προσωπική. Διαβάζοντας ένα κείμενό σας στην Athens Voice για την Ύδρα συγκράτησα την εξής φράση: Η βροχή δυνάμωνε και οι δρόμοι που κατεβαίνουν κάθετα στο λιμάνι έγιναν ποτάμια – για να περάσουμε από τη μια μεριά στην άλλη περπατούσαμε πάνω σε σανίδια στερεωμένα στους πλαϊνούς τοίχους. Από τότε η Ύδρα είναι κατά κάποιον τρόπο το νησί μας. Κυρία Πατάκη, γράφετε κρυφά;

Όχι ιδιαίτερα.

ερωτικό | κώστας γκίκας

2011-11-25T23:32:00.001+02:00

Καημός, αλήθεια, να περνώ του έρωτα πάλι το στενό,

ώσπου να πέσει η σκοτεινιά, μια μέρα του θανάτου…

Στενό βαθύ και θλιβερό, που θα θυμάμαι για καιρό,

τι μου στοιχίζει στην καρδιά, το ξαναπέρασμά του.

Ας είναι, ωστόσο, τι ωφελεί; Γυρεύω πάντα το φιλί,

στερνό φιλί, πρώτο φιλί, και με λαχτάρα πόση!

Γυρεύω πάντα το φιλί, που μου το τάξανε πολλοί,

κι όμως δεν μπόρεσε κανείς, ποτέ, να μου το δώσει…

Ίσως μια μέρα, όταν χαθώ, γυρνώντας πάλι στο βυθό,

και με τη Νύχτα, μυστικά, γίνουμε, πάλι, ταίρι,

αυτό το ανεύρετο φιλί, που το λαχτάρησα πολύ,

σα μια παλιά της οφειλή, να μου το ξαναφέρει!

ναπολέων λαπαθιώτης

ο άκης δήμου στη book press

2011-11-24T05:31:00.000+02:00

Ο Άκης Δήμου, τον φετινό χειμώνα, διασκευάζει Αισχύλο. Σε συνεργασία με τον Σταμάτη Κραουνάκη και τη θεατρική ομάδα Σπείρα-Σπείρα, έχουν φτιάξει μια παράσταση γεμάτη ανατρεπτικό χιούμορ, καυστικές ατάκες και πολύ τραγούδι.

Φέτος συνεργάζεστε για πρώτη φορά με τον Σταμάτη Κραουνάκη και τη θεατρική ομάδα Σπείρα-Σπείρα για την παράσταση «Σιγά τα αίματα: Orestia, the next generation», διασκευάζοντας το μύθο της οικογένειας των Ατρειδών. Γιατί επιλέξατε το συγκεκριμένο μυθολογικό κύκλο;

Για την απαράμιλλη θεατρικότητά του. Για το αίμα, τα δάκρυα και τον ιδρώτα του. Γιατί άμα μου μπει μια ιδέα, εγώ μπορεί να πνιγώ αλλά η ιδέα θα τη βρει τη σανίδα σωτηρίας της. Γιατί τα πρόσωπα αυτού του κύκλου τα ένιωθα πάντα περισσότερο κοντινά μας απ’ όσο φαίνονταν. Και γιατί το να καταργείς την απόσταση που (νομίζεις ότι) σε χωρίζει από το παρελθόν, είναι ο μόνος τρόπος να αντιλαμβάνεσαι σε τι… διαρκές παρόν ζούμε όλοι (και οι παρελθόντες).

Η μεταφορά της Ορέστειας που κάνατε είναι γεμάτη κωμικά στοιχεία και ομολογουμένως πολύ επιτυχημένες ατάκες. Ποιο ήταν το προσωπικό σας στοίχημα σε σχέση με το κείμενο;

Να καταφέρω με λάκτισμα και αφετηρία έναν πασίγνωστο μύθο να «τρέξω» στο στίβο του σημερινού παραλογισμού.

Θεωρείτε ότι τα κείμενα των κλασικών ποιητών συνοδεύονται από έναν άγραφο νόμο που λέει ότι είναι ιεροσυλία να «παίζει» κανείς με αυτά και να προβάλει μια άλλη, ίσως πιο γκροτέσκα πλευρά τους;

Σαν μοναδικό άγραφο νόμο αναγνωρίζω την αγάπη μας γι’ αυτά (όσοι τ’ αγαπάμε). Από κει και πέρα, θεωρώ ακριβώς το αντίθετο. Τα μεγάλα κείμενα είναι μεγάλα ακριβώς γιατί σου επιτρέπουν να «διασαλεύσεις» τη μεγαλοσύνη τους. Και να σταθείς «ασεβώς» απέναντί τους. Ο τρόπος και το βλέμμα έχει σημασία.

Γενικότερα, αν δεν κάνω λάθος, αγαπάτε τις θεατρικές διασκευές λογοτεχνικών κειμένων. Πέρσι μεταφέρατε στο σανίδι τη νουβέλα του Μένη Κουμανταρέα «Η κυρία Κούλα». Τι ήταν αυτό που σας παρακίνησε να ασχοληθείτε με τη συγκεκριμένη νουβέλα;

Η συμπάθειά μου γι’ αυτήν την άδοξη γυναίκα. Και η εμμονή μου στους άδοξους έρωτες, που είναι σ’ όλες τις εποχές ίδιοι. (θυμίζω ότι η «Κυρία Κούλα γράφτηκε το 1978). Σα να κληροδοτεί ο ένας έρωτας στον άλλο τις καταιγίδες του μέσα στα χρόνια. Τα λόγια μπορεί ν’ αλλάζουν, οι κραδασμοί ποτέ.

Ένα από τα περισσότερο πετυχημένα σας έργα είναι το «Απόψε τρώμε στης Ιοκάστης». Πολλά κωμικά στοιχεία, έξυπνες ατάκες και πληθώρα ζητημάτων που θίγονται κατά της διάρκεια της παράστασης. Πού θεωρείτε ότι βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή μεταξύ αυτού που συνηθίζουμε να αποκαλούμε «τηλεοπτικό χιούμορ» και μιας αξιόλογης σύγχρονης κωμωδίας; Συναντώνται κάπου τα δύο παραπάνω;

Νομίζω στη σκέψη που υπάρχει κάτω από τα αστεία. Και στη σοβαρότητα της διαχείρισης της κωμικότητας του έργου.

Για ποιον έλληνα ηθοποιό θα θέλατε να γράψετε έναν ρόλο;

Για πολλούς και για κανέναν. Και για να σας απαντήσω ακόμη διπλωματικότερα, ας πούμε ότι θα ήθελα να γράψω περισσότερο για εκείνον/ην τον/την ηθοποιό που θ’ άνοιγε με το αίσθημά του τα παράθυρα του λόγου μου για να πάρουν οι θεατές αέρα.

Μιλήστε μου για τις θεατρικές σας και τις πεζογραφικές σας αγάπες.

Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, η Λούλα Αναγνωστάκη, ο Άντον Πάβλοβιτς Τσέχωφ. Ο Τένεσση Ουίλιαμς, χρόνια τώρα. Η «Αχάριστη» του Τσιτσάνη το «Σίδερο» του Κραουνάκη και της Νικολακοπούλου – δύο εντελή, κατά τη γνώμη μου, μονόπρακτα. Η Μαργκερίτ Γιουρσενάρ παλιότερα και η «Νύχτα» του Αντονιόνι πάντα. Οι «Ακυβέρνητες Πολιτείες» του Τσίρκα, ο Κοσμάς Πολίτης, η Μάρω Δούκα. Η «Κλυταιμνήστρα;» του Ανδρέα Στάϊκου. Ο Σολωμός, οι αβάσταχτα χαμηλόφωνοι μεσοπολεμικοί ποιητές, ο Γκάτσος και η Μαρία Λαϊνά… (τα αποσιωπητικά για όσους και όσα αυτή τη στιγμή αποσιωπά η μνήμη μου).

Το κείμενο για την παράσταση «Σιγά τα αίματα» γράφτηκε «επάνω» στους εννέα ηθοποιούς;

Γράφτηκε για τη «Σπείρα-Σπείρα», χωρίς απ’ την αρχή να ξέρω ότι θα είναι οι συγκεκριμένοι της Σπείρας και οι… ομοϊδεάτες που προστέθηκαν. Μ’ άλλα λόγια, γράφτηκε «επάνω» στους δρόμους της ομάδας όπως εγώ τους περπάτησα όλα αυτά τα χρόνια που την παρακολουθώ.

Δίνετε σκηνικές οδηγίες για τα έργα σας στον εκάστοτε σκηνοθέτη;

Τις απολύτως απαραίτητες. Αλλά μόνο τις απολύτως. Έτσι κι αλλιώς, ο λόγος είναι εκείνος που οδηγεί. Και πολλές φορές ερήμην των οδηγιών του συγγραφέα. Θέλω να πω, ότι υπάρχουν σε κάθε κείμενο μονοπάτια ερμηνείας του που ούτε εσύ που το γράφεις τα έχεις προβλέψει. Και που, ενίοτε, είναι και τα πιο ενδιαφέροντα. Ας σε (με) οδηγήσουν λοιπόν οι άλλοι σε αυτά. Έτσι κι αλλιώς, το «τι θέλει να πει ο ποιητής» μου ήταν πάντα πληκτικό στο ψάξιμό του. Εκείνος απλώς λέει (γιατί δεν μπορεί να κάνει), εσύ τι θες να πεις με όχημα το λόγο του;

Παρακολουθώντας την παράσταση με τη Σπείρα και τον τρόπο που σας υποδέχτηκαν επάνω στη σκηνή, στη λήξη της παράστασης, είχα την εντύπωση μιας απολύτως ισότιμης συμμετοχής και αναγνώρισης της συμβολής σας, σε σχέση με τη σκηνοθέτιδα και τους ηθοποιούς. Πόσο συχνά συμβαίνει αυτό;

Δεν έχω παράπονο «παραγκωνισμού» μου, αν αυτό εννοείται. Αλλά η αλήθεια είναι ότι δουλεύω πολύ γι’ αυτήν την «ισότιμη συμμετοχή». Έτσι μόνο αντιλαμβάνομαι τη θεατρική πράξη. Και δεν πολυκόπτομαι για την «αναγνώριση της συμβολής μου». Έχω τη σιγουριά του κειμένου μου (όταν την έχω) και την ασφάλεια που σου δίνει η επίγνωση ότι αν το κείμενο είναι δραστικό, ένα «καπελωτικό», σκηνοθετικά ή υποκριτικά ,ανέβασμα δεν είναι παρά μια (κακή) στιγμή του μέσα στα χρόνια.

Ποιο θεωρείτε ότι είναι το μεγάλο πλεονέκτημα της παράστασης;

Η λυτρωτική της ενέργεια. Το τραγούδι της «Παράβασης». Κάθε φορά που τη σκέφτομαι και μια διαφορετική ατάκα (σήμερα είναι της Ηλέκτρας:«Βεβαίως, θα μιλάω κυρίως εγώ. Έχω τόσα να πω!»). Αυτό που (μακάρι να) νιώθει ο θεατής όταν σταματήσουν τα γέλια.

η έρση σωτηροπούλου στη book press

2011-11-19T10:55:00.001+02:00

Η Έρση Σωτηροπούλου επανήλθε φέτος με τη συλλογή διηγημάτων Να νιώθεις μπλε, να ντύνεσαι κόκκινα (εκδ. Πατάκη). Την εποχή που εκδότες και αναγνωστικό κοινό αναζητούν το επόμενο μυθιστόρημα best seller, η Σωτηροπούλου μας εισάγει, για ακόμη μια φορά, στο μαγικό κόσμο των διηγημάτων της.

Κυρία Σωτηροπούλου έχετε γράψει βιβλία όλων των κατηγοριών λογοτεχνικού κειμένου (διήγημα, μυθιστόρημα, νουβέλα, ποίηση) αλλά προσωπικά, ως αναγνώστης, σας έχω καταγράψει ως μια σπουδαία διηγηματογράφο. Εσείς σε ποια φόρμα αισθάνεστε πιο οικεία;

Λατρεύω το διήγημα ως αναγνώστης, και πάντα μου κάνει εντύπωση ότι δεν συμμερίζονται κι οι άλλοι αυτόν τον ενθουσιασμό. Ιδιαίτερα οι εκδότες, αλλά και το κοινό. Όταν γράφεις είναι διαφορετικά, ποτέ δεν είσαι σίγουρος αν είναι το θέμα σου που επιλέγει τη συγκεκριμένη φόρμα ή το ανάποδο. Εκ των υστέρων όλα φαίνονται πιο εύκολα.

Κατά τον Φόκνερ η σειρά δυσκολίας των λογοτεχνικών κειμένων ξεκινάει από την ποίηση, το είδος με τις περισσότερες απαιτήσεις, συνεχίζεται με το διήγημα και καταλήγει στο μυθιστόρημα. Έχοντας καταπιαστεί με όλα τα παραπάνω συμμερίζεστε αυτήν την άποψη;

Νομίζω ότι είναι σωστό. Όσο μικρότερη είναι η φόρμα τόσο περισσότερο είσαι εκτεθειμένος. Ένα ποίημα πρέπει να είναι τέλειο, αλλιώς είναι χαμένο. Ενώ στις πολλές σελίδες του μυθιστορήματος μπορούν να χωρέσουν ψεγάδια, πλατειασμοί, επαναλήψεις κλπ. Το ζήτημα βέβαια είναι να γράφεται και το μυθιστόρημα με τις απαιτήσεις του διηγήματος ή του ποιήματος. Δεν εννοώ με ποιητικότητα αλλά με λιτότητα, ακρίβεια και ικανότητα σύνθεσης. Και κυρίως μ’αυτό το απροσδιόριστο, τη ζωϊκή ορμή που διαπερνά τα μεγάλα ποιήματα.

Στα επτά διηγήματα της συλλογής «Να νιώθεις μπλε, να ντύνεσαι κόκκινα» ποιος είναι ο κοινός τόπος που συναντώνται τα διηγήματα;

Είναι διηγήματα γραμμένα τα τελευταία χρόνια, κι έχουν ένα κοινό ρυθμό όπως στη μουσική. Κάθε φορά υπάρχει ένα γεγονός, μια εμπειρία... τραγική, συμβολική ή ακόμα και αστεία, που λειτουργεί σαν μοχλός στην προσωπική συνείδηση του ήρωα.

Αν σας ζητούσα να χαρακτηρίσετε τη γραφή σας με ένα χρώμα, θα ήταν πιο κοντά στο μπλε ή στο κόκκινο;

Στο κόκκινο. Αλλά και σ’όλους τους τόνους από το πηχτό μαύρο, την καπνιά, το τρυφερό γκρίζο ώς το εντελώς άσπρο, γιατί όπως έγραφα σ’ένα παλιότερο διήγημα «λευκά είναι τα χειρότερα προαισθήματα».

Που βρίσκονται οι ήρωές σας πριν γίνουν διηγήματα;

Μερικοί βρίσκονται στη ζωή και μεταλλάσσονται όσο γράφω. Άλλοι είναι εντελώς φανταστικοί που όμως γίνονται περισσότερο πραγματικοί από τους ζωντανούς.

Τα θέματα των διηγημάτων της τελευταία σας συλλογής στρέφονται γύρω από τον έρωτα, την ψυχολογία των εφήβων και τη σχέση μιας μητέρας με τα παιδιά της, εκτός των άλλων. Θα επιλέγατε ποτέ, να θέσετε ως κεντρικό θέμα ενός διηγήματός σας (ή ενός μυθιστορήματος) την κρίση, σε όλα τα επίπεδα, που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια;

Μα νομίζω ότι η κρίση είναι παντού, δεν χρειάζεται να μπει στη βιτρίνα και να γίνει πρώτο θέμα. Ακόμα κι ένα διήγημα τόσο «εσωτερικό» όσο το Κυριακή θεού στο Άμστερνταμ είναι διάτρητο από εμβολές κρίσης, που άλλωστε δεν είναι μόνο οικονομική ή κοινωνική, κι αυτό που σκιαγραφεί σε τελική ανάλυση είναι την πτώση μιάς γενιάς, της γενιάς που μάς έφερε εδώ που είμαστε σήμερα. Ένα διήγημα δεν έχει μόνο ένα θέμα, πχ την ψυχολογία των εφήβων, κι αυτό είναι το εκπληκτικό με το διήγημα, ότι μέσα από ένα κεντρικό, συχνά ουδέτερο, θέμα είναι ικανό να περάσει το σφυγμό της κοινωνίας τη δεδομένη στιγμή.

Γράφετε εύκολα κ. Σωτηροπούλου;

Δύσκολα. Και με το ένα δάχτυλο, ποτέ δεν έμαθα τυφλό σύστημα.

Το γράψιμο καλύπτει ανάγκες ή δημιουργεί νέες;

Το γράψιμο φέρνει ισορροπία και μ’αυτή την έννοια καλύπτει ανάγκες, αλλά γράφοντας σκαλίζεις πάλι ένα γεγονός, μια εμπειρία, κι ανοίγεις παλιές πληγές.

Έχετε εμμονές όταν γράφετε;

Πάντα υπάρχει μια κεντρική ιδέα που είναι η αφορμή για να γραφτεί ένα διήγημα. Και αυτή η κεντρική ιδέα πρέπει να είναι πολύ έντονη, σχεδόν εμμονική, αλλιώς δεν έχει κανένα νόημα να καθεσαι ώρες εκεί, μπροστά σ’ένα λευκό χαρτί ή στην οθόνη του υπολογιστή. Το θέμα βέβαια δεν είναι μόνο τι θα πεις, αλλά το πώς θα το πεις.

Παρακολουθείτε τις νέες εκδόσεις; Έχετε ξεχωρίσει κάποιον καινούργιο συγγραφέα;

Παρακολουθώ τι κυκλοφορεί, αλλά δεν είμαι συνεπής. Διαβάζω μόνο ό,τι μ’αρέσει –ευτυχώς δεν είμαι κριτικός. Υπάρχει ένας νέος συγγραφέας, αν και όχι πρωτοεμφανιζόμενος, που θα του άξιζε περισσότερη προσοχή. Ζει στη Βέροια, είναι σχετικά απομονωμένος. Ο Ιγνάτης Χουβαρδάς. Ταλαντούχος, μια ιδιαίτερη φωνή. Το τελευταίο του βιβλίο Θερινό τετράδιο από τις εκδόσεις Οδός Πανός μου άρεσε πολύ. Είναι πολύ μικρό, 60 σελίδες. Κάθε τόσο το ανοίγω και ξαναδιαβάζω.

οι εκδότες απαντούν | εύα καραϊτίδη

2011-11-11T09:42:00.000+02:00

Η εκδότρια της Εστίας, κυρία Εύα Καραϊτίδη, μιλάει για την κρίση στο χώρο του βιβλίου, τους νέους συγγραφείς και την πορεία της Εστίας μέχρι σήμερα.

Κυρία Καραϊτίδη, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τον χρόνο σας. Να ξεκινήσουμε από την οικονομική κρίση με την ερώτηση κατά πόσο έχει αυτή επηρεάσει τις εκδόσεις Εστία.

Σας ευχαριστώ κι εγώ για τη δυνατότητα που μου δώσατε να σκεφτώ, κύριε Αγοραστέ. (Ένα από τα καλά της «κρίσης» είναι ότι αρχίζουμε ίσως να επικαλούμαστε λιγότερο την έλλειψη χρόνου – ξανακατακτώντας τον.)

Η οικονομική κρίση είναι εσωτερική κρίση. Ο καθένας μας, ατομικά όσο και κοινωνικά, έρχεται αντιμέτωπος με ό,τι έσπειρε.

Γεγονός είναι ότι η αγορά του βιβλίου στην Ελλάδα υποφέρει και αυτή από την εσωτερική της κρίση, «άρρωστη» εδώ και δεκαετίες (δηλαδή χωρίς ευρωστία και με υπερπληθώρα εκδοτών και βιβλιοπωλών, σε αναντιστοιχία με το αναγνωστικό κοινό), πριν από την εκδήλωση της επίσημης, εθνικής μας κρίσης. Στην Αθήνα, την γοητευτική και πολύτιμη για πολλούς από εμάς πόλη μας -που πριν από μερικά χρόνια ήταν ο βασικός μας «μέτοχος» από πλευράς αγοραστικού κοινού-, οι άνθρωποι δυσκολεύονται πλέον να κυκλοφορήσουν για λόγους που δεν χρειάζεται να αναμασήσουμε. Ας μνημονεύσουμε ωστόσο τις ταριχευμένες, προγραμματισμένες, τακτικές διαδηλώσεις όσων κόπτονται για τους μικρομεσαίους καταστηματάρχες και βιοτέχνες της πόλης, ενώ, στην πράξη, τους υπονομεύουν συνειδητά.

Όπως συμβαίνει στην συντριπτική πλειοψηφία των εκδοτών, τα βιβλία της Εστίας επηρεάζονται από τη βεβαρυμένη συγκυρία, καθώς το απαιτητικό αναγνωστικό κοινό ζει τη δική του, εσωτερική κρίση, δυσκολεύεται και ασθμαίνει, μειώνοντας τις αγορές του. Επηρεαζόμενο συχνά από τα μέσα ενημέρωσης, αλλά και από την περιρρέουσα αυτολύπηση, και βυθιζόμενο στην κατάθλιψη, το κοινό αυτό απομακρύνεται από την ουσία, ανάγει τα πάντα στην οικονομική ανασφάλεια και συμπεραίνει ότι (και) το βιβλίο είναι απρόσιτο οικονομικά. Προσχηματική -σε πολλές περιπτώσεις- δικαιολογία, σε μια χώρα που δεν καλλιέργησε ποτέ την αγάπη και την αναγκαιότητα του βιβλίου.

Πλήττονται έτσι πρωτίστως τα βιβλιοπωλεία και αντανακλάται η κατάσταση στους εκδότες.

Η διαχείριση του αρχείου των εκδόσεων Εστία και οι επανεκδόσεις των βιβλίων του οίκου αποτελούν υποδειγματικές κινήσεις, τόσο επιχειρηματικά, όσο και αισθητικά. Πού βρίσκεται η χρυσή τομή ανάμεσα σε αυτά τα δυο πεδία;

Ανατρέχουμε συχνά στους αστείρευτους, παλαιότερους θησαυρούς της Εστίας, με συλλεκτικές εκδόσεις ή με εκσυγχρονισμένες, μονοτονικές εκδόσεις, συνοδευόμενες από κείμενα που βοηθούν τον νεότερο αναγνώστη, τον νεότερο εκπαιδευτικό, αλλά και όποιον θέλει να μάθει περισσότερα για τον περίγυρο που γέννησε αυτά τα έργα. Είμαστε υπερήφανοι γι’ αυτή τη δραστηριότητα του εκδοτικού οίκου.

Για να καταστεί όμως και επιχειρηματικά επωφελής, θα χρειαζόταν ακόμα περισσότερους επαρκείς βιβλιοπώλες και επαρκείς ή φιλοπερίεργους αναγνώστες. Χρειάζονται επίσης περισσότεροι επαρκείς εκπαιδευτικοί, για να δημιουργηθούν και περισσότεροι επαρκείς αναγνώστες.

Παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια μια στροφή της Εστίας προς τους νέους συγγραφείς. Ποιες είναι οι απαιτήσεις σας από το κείμενο ενός πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα;

«Τελευταία» χρόνια σημαίνει εδώ περισσότερα από τριάντα. Τότε έγινε αυτή η στροφή της Εστίας.

Αν είναι νέος, ιδανική απαίτηση είναι να εξισορροπεί λογοτεχνικά την έλλειψη εμπειρίας με τη ζωντάνια της ματιάς του. Αν είναι μεγαλύτερος, να συνδυάζει και τα δύο αυτά τουλάχιστον. Να χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να εκφράσει τον κόσμο μέσω του εαυτού του. Να προσθέτει κάτι με την παρουσία του στο λογοτεχνικό τοπίο.

Έχετε κυκλοφορήσει κι εσείς δυο συλλογές διηγημάτων από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια κι έχετε υπογράψει τη μετάφραση κάποιων βιβλίων. Λαμβάνοντας το παραπάνω υπ’ όψιν αντιμετωπίζετε τους νέους συγγραφείς με επιείκεια ή είστε σκληρή και απόλυτη όταν ζητάνε την επαγγελματική σας γνώμη;

Οπωσδήποτε ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα αλλαγή ρόλου, και πολύ ταιριαστή με τις ανησυχίες μου τις πνευματικές, το πέρασμα αυτό από την άλλη πλευρά του πάγκου. Έμπαινα στον ρόλο του συγγραφέα, ο οποίος υπογράφει ένα συμφωνητικό έκδοσης και εκτίθεται στο κοινό και την κριτική. Με όλες τις ανασφάλειες του «πρωτοεμφανιζόμενου» (που, στην περίπτωσή μου, ανακατεύεται εκεί που δεν τον σπέρνουν), αλλά και με εμπιστοσύνη προς τον εκδότη με τον οποίο συνεργάστηκα.

Η εμπειρία της έκδοσης δικών μου κειμένων και μεταφράσεων δεν με επηρέασε περισσότερο από τόσο. Ήμουν και είμαι απαιτητική με τον εαυτό μου και με τους άλλους. Η επιείκεια είναι μια έννοια που δεν θα πρέπει, πιστεύω, να υπεισέρχεται στις σχέσεις εκδότη και συγγραφέα, διότι δεν είμαστε δικαστές, ούτε ιερείς. Η Εστία, ο παλαιότερος ελληνικός εκδοτικός οίκος, παρέχει διαβατήριο, πιστοποιεί το πέρασμα ή την ενσωμάτωση του συγγραφέα στον κόσμο της τοπικής διανόησης ή/και κουλτούρας. Άργησα να το συνειδητοποιήσω αυτό με την αναγκαία έμφαση. Τώρα αναγνωρίζω πως έχω χρέος να είμαι απαιτητική με τον εαυτό μου, με τους συνεργάτες μου και με τους συγγραφείς του οίκου.

Στην περίπτωση των συγγραφέων, προσπαθώ να τους κατανοώ μέσω των κειμένων τους και να προσφέρω την εμπειρία αυτής της κατανόησης και στους ίδιους. Σε τι χρησιμεύει ένας εκδότης, αν δεν προσφέρει τη βιωματική, αναγνωστική εμπειρία του ώστε να ερεθίσει τον συγγραφέα και να τον κάνει να σκεφτεί πώς μπορεί να δουλέψει για να γίνει καλύτερος; Για να μεταφέρεις ένα βιβλίο στη διάκριση του αναγνώστη δεν αρκεί να το καταστήσεις έντυπο ή ηλεκτρονικό αντικείμενο.

Οι λέξεις σας «σκληρή και απόλυτη» με οδηγούν συνειρμικά στον εγωκεντρισμό, την ανασφάλεια και την απαιδευσία που χαρακτηρίζουν τη νεοελληνική κοινωνία και ορισμένους συγγραφείς ή επίδοξους συγγραφείς στο εσωτερικό της. Και έχουμε δει στην πράξη ότι λιγοστοί (ευτυχώς) συγγραφείς δεν θέλουν ή δεν μπορούν να συνεργαστούν σε υψηλότερο επίπεδο με απαιτητικό εκδότη ή επιμελητή.

Προσπαθώ, από την πλευρά μου, να υπηρετώ πιο χρήσιμες έννοιες. Να μένω σταθερά πιστή στις αρχές του εκδοτικού επαγγέλματος, στην αγάπη των συγγραφέων και των κειμένων. Ειλικρινής, όσο μου επιτρέπεται.

Κατά τον Φόκνερ, η σειρά δυσκολίας των λογοτεχνικών κειμένων ξεκινάει από την ποίηση, το είδος με τις περισσότερες απαιτήσεις, συνεχίζεται με το διήγημα και καταλήγει στο μυθιστόρημα. Ως αναγνώστρια και ως συγγραφέας συμμερίζεστε αυτήν την άποψη;

Απολύτως. Και όσο περνούν τα χρόνια, εκτιμώ όλο και περισσότερο την ποίηση και το διήγημα. Η έλλειψη αληθινής φαντασίας και βάθους δεν κρύβονται σ’ αυτά τα δυο είδη. Η ποίηση και το διήγημα είναι, για μένα, απαραίτητα συστατικά του καλού μυθιστορήματος.

Η σημασία της οικονομίας στην ποίηση και στο διήγημα είναι μια πραγματικά ενδιαφέρουσα συζήτηση. Η οικονομία αυτή μου φαινόταν ανέκαθεν πιο ελκυστική και δημιουργική από την άλλη.

Αν σας ζητούσε κάποιος να εντοπίσετε τα μειονεκτήματα της Εστίας ποια θα του αναφέρατε;

Υπερβολική ανεκτικότητα, μειωμένη επιθετικότητα. (Αν και αυτά, από μια άλλη σκοπιά, είναι και πλεονεκτήματά της.)

Στα πλεονεκτήματα του οίκου θα σημείωνα τον πλουραλισμό των θεματικών ενοτήτων που καλύπτουν την πεζογραφία, το θέατρο, την ιστορία και το δοκίμιο, μεταξύ άλλων. Ποιος είναι ο κοινός τόπος όλων αυτών των βιβλίων που δίνει το «στίγμα» του εκδοτικού οίκου;

Απαραίτητη εδώ η μνεία του περιοδικού Νέα Εστία. Σεβασμός στην παράδοση, προσήλωση σε αρχές, απόρριψη των κοινών τόπων, της πολιτικής ορθοφροσύνης και της ευκολίας, σε όλες τους τις μορφές. Σοβαρότητα. Αναζήτηση πρωτοτυπίας. Αναζήτηση του καλού, αν όχι του καλύτερου.

Κυρία Καραϊτίδη, διευθύνετε έναν από τους ιστορικούς εκδοτικούς οίκους. Πόσο βαρύνει στις σημερινές σας επιλογές η ιστορία της Εστίας; Ή, για να το πω αλλιώς, έχετε μπει στον πειρασμό να συμπεριλάβετε στο εκδοτικό σας πρόγραμμα βιβλία της κατηγορίας που συνηθίσαμε να αποκαλούμε «γυναικεία λογοτεχνία»;

Αρνούμαι τη διάκριση αυτή. Υπάρχουν καλοί, μέτριοι και κακοί συγγραφείς, άντρες και γυναίκες. Οι καλοί συγγραφείς και των δύο φύλων ενσωματώνουν απαραιτήτως τα στοιχεία του άλλου φύλου, και αυτό εκφράζεται πάντα στο έργο τους. Υπάρχουν επίσης επαρκείς ή ανεπαρκείς αναγνώστες και των δυο φύλων.

Πιστεύω όμως ότι υπάρχει η διάκριση λογοτεχνίας και παραλογοτεχνίας, αν και, σε κάποιες περιπτώσεις, τα όρια συγχέονται.

Θα ονόμαζα λογοτεχνικό το έργο που προϋποθέτει αναγνωστική (δηλαδή πνευματική και νοητική) προσπάθεια, συνεχή εκπαίδευση και επιθυμία για νέους ορίζοντες, και παραλογοτεχνικό το έργο που στηρίζεται στην έξυπνη επανάληψη των κοινών τόπων της ζωής μας, το έργο που δρα μάλλον ως παθητικό αγχολυτικό, όπως η κακή τηλεόραση, παρά ως διεγερτικό αυτογνωσίας. Έχει σίγουρα τη χρησιμότητά του και αυτό, απλώς δεν την έχω μελετήσει.

Καλώς ή κακώς, στην Εστία προτιμούμε να κατακτούμε τον χρόνο, αντί να τον περνάμε και να τον προσπερνάμε. Είναι δύσκολο, (συχνά) άχαρο και (συνήθως) αντιοικονομικό, με την εξωλογοτεχνική, τώρα, σημασία της λέξης. Αλλά πάρα, πάρα πολύ ωραίο…

Ευτυχώς για μας, αυτό διδαχθήκαμε, αυτό αγαπήσαμε και αυτό εξακολουθούμε να κάνουμε.

ο νίκος παναγιωτόπουλος στη book press

2011-11-03T20:53:00.001+02:00

"Τα παιδιά του Κάιν" (εκδ. Μεταίχμιο) αποτελούν την προσπάθεια του Νίκου Παναγιωτόπουλου να φωτίσει τη γενιά του και τους ανθρώπους της, τα λάθη, τις παραλήψεις και τις φωτεινές της εξαιρέσεις. "Τα παιδιά του Κάιν", όπως μας λέει και ο ίδιος, "μπορεί να μη γράφτηκαν για την κρίση, αλλά κατά κάποιον τρόπο την περίμεναν..."

Διαβάζοντας το βιβλίο σας είχα την αίσθηση ότι θέλατε να θίξετε πολλά και διαφορετικά ζητήματα μέσα στις περιορισμένες σελίδες ενός μυθιστορήματος. Μιλήστε μου για τη διαδικασία συλλογής του υλικού σας και τον τρόπο της επεξεργασίας του.

Ειλικρινά δεν γνωρίζω πόσα ζητήματα επιτρέπεται να θίξει κανείς σε ένα μυθιστόρημα. Είχα πάντοτε την πεποίθηση ότι το μυθιστόρημα είναι η χώρα της απόλυτης ελευθερίας. Ακόμα και ως προς τον αριθμό των σελίδων δεν υπάρχει κανένας περιορισμός, όπως υποδεικνύουν κάμποσα πραγματικά μεγάλα μυθιστορήματα.

Πάνε πάνω από δέκα χρόνια που μου πρωτοήρθε η ιδέα μιας παρέας φίλων που –ώριμοι και αποκατεστημένοι πια- επιστρέφουν στο θέατρο των καλοκαιρινών αποδράσεων της εφηβείας τους, όπου, προς μεγάλη τους έκπληξη, έρχονται αντιμέτωποι με τον χαμένο κρίκο του παρελθόντος, το έκτο μέλος της παρέας εκείνης, τον παλιό τους φίλο που τώρα δουλεύει γκαρσόνι σε ψαροταβέρνα. Η προφανής αναφορά στη Μεγάλη Ανατριχίλα του Λ. Κάσνταν και η δυνατότητα να χρησιμοποιήσω το σκηνικό του Μύλου –της εξιδανικευμένης παραλίας των δικών μου εφηβικών διακοπών- καθιστούσαν την ιδέα αυτή ακαταμάχητη. Μεσολάβησαν τέσσερα χρόνια αφιερωμένα στο γράψιμο της Αγιογραφίας. Όταν τελείωσα, ξαναπήγα διακοπές στον Μύλο, μετά από δύο σχεδόν δεκαετίες. Εκεί συνειδητοποίησα ότι το μυθιστόρημα που σκόπευα να γράψω θα είχε στο επίκεντρό του τις εξόφθαλμες αλλαγές που υπέστη η χώρα σε συνάρτηση με τις άλλες, τις λιγότερο προφανείς αλλαγές που υπέστησαν οι άνθρωποι στη διάρκεια αυτών των χρόνων.

Επί χρόνια, γέμιζα το σημειωματάριό μου με σχεδιάσματα για τους χαρακτήρες, με δοκιμές για τη φωνή του αφηγητή, με σπαράγματα διαλόγων, με αποσπάσματα κεφαλαίων, με πιθανούς τίτλους... Πρόθεσή μου ήταν αυτό το βιβλίο να μη μοιάζει με κανένα από τα προηγούμενα. Αυτό, καθώς και η απόσταση που θεωρώ ότι απαιτείται για να διαχειριστεί κανείς βιωματικό υλικό, με οδήγησαν στην επιλογή της τριτοπρόσωπης, αποσπασματικής αφήγησης. Καθώς η ιδέα της διεξαγωγής ενός πανευρωπαϊκού σεμιναρίου για κινηματογραφικά σενάρια προϋπήρχε, δεν μπόρεσα να αντισταθώ στον πειρασμό να αξιοποιήσω τη δυνατότητα που μου έδινε, να σχολιάσω δηλαδή από μέσα την αφηγηματική κατασκευή, παίζοντας με την άποψη του Σοπενάουερ που θέλει τη ζωή μας, κοιταγμένη εκ των υστέρων, να εμφανίζει δομή δραματικής αφήγησης, λες και γράφτηκε από έναν αόρατο συγγραφέα.

Η διαδικασία που σας περιγράφω διήρκεσε περίπου οκτώ χρόνια. Και δεν θέλω ούτε να φανταστώ πόσο θα είχε διαρκέσει αν δεν είχε έρθει η κρίση που ταλανίζει τη χώρα τα δυο τελευταία χρόνια να μου δώσει τον επίλογο που χρειαζόμουν, αλλά δεν μπορούσα να φανταστώ. Μπορεί Τα Παιδιά του Κάιν να μη γράφτηκαν για την κρίση, αλλά κατά κάποιον τρόπο την περίμεναν...

Οι ήρωες στο τελευταίο σας μυθιστόρημα είναι μια παρέα πενηντάρηδων που είχε όλες τις δυνατότητες να μορφωθεί και να «ψαχτεί» προς όλες τις πιθανές κατευθύνσεις. Θεωρείτε ότι κάπως έτσι διαγράφηκε και η πορεία του μέσου Έλληνα τα τελευταία τριάντα χρόνια;

Τα τελευταία τριάντα χρόνια ήταν χρόνια γεμάτα υποσχέσεις –και δεν εννοώ μονάχα την Αλλαγή της δεκαετίας του ’80, τον Εκσυγχρονισμό της δεκαετίας του ’90 και τη Μεταρρύθμιση των αρχών του 21^ου αιώνα. Τα τριάντα αυτά χρόνια ο μέσος Έλληνας δεν κινδύνεψε να πνιγεί στα τρικυμισμένα νερά της Ιστορίας˙ η πορεία του δεν απειλήθηκε από σκοπέλους σαν τον Εμφύλιο, τα χρόνια των διώξεων που ακολούθησαν, τα χρόνια της πολιτικής αστάθειας ή τη Χούντα. Ταξιδέψαμε σε σχετικά ήρεμα νερά. Απενοχοποιημένοι, κολυμπήσαμε στους ζεστούς κόλπους της κατανάλωσης και της ευημερίας, λιαστήκαμε στις ακτές της γυαλιστερής ενημέρωσης, μέχρι που ήρθαμε να προσαράξουμε στην ξέρα της σημερινής κρίσης.

Είχαμε όλες τις δυνατότητες ανοιχτές, να ψάξουμε και να ψαχτούμε, όπως λέτε, αλλά αφήσαμε να μας ξελογιάσουν οι σειρήνες του λάιφ-στάιλ, αφεθήκαμε στο κιτς της γκουρμέ εξυπνάδας και του χαβαλέ χωρίς όρια...

Αριστερές καταβολές, κινηματογράφος, διαβάσματα, συγχρωτισμός με την τέχνη κι έπειτα νεοπλουτισμός, κοινωνική και επαγγελματική ανέλιξη με όλα τα μέσα, θωράκιση του προσωπικού συμφέροντος με κάθε κόστος. Πιστεύετε ότι οι ήρωές σας είναι «θύματα» των αλλαγών που ήρθαν στη χώρα τα τελευταία τριάντα χρόνια; Θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί σε κάτι άλλο;

Όχι. Δεν πιστεύω πως είναι θύματα. Άνθρωποι, έξυπνοι, διαβασμένοι, υποψιασμένοι... Από πού κι ώς πού θύματα; Έκαναν τις επιλογές τους, μεθυσμένοι από το πνεύμα της εποχής. Φυσικά και θα μπορούσαν να έχουν εξελιχθεί σε κάτι άλλο...

Εσείς με ποιον από τους ήρωές σας ταυτίζεστε;

Δεν ταυτίζομαι με κανέναν –κι ας έχουν όλοι τους κάτι δικό μου. Είμαι πολύ επιφυλακτικός μ’ αυτό το ρήμα. Επιτρέψτε μου να χρησιμοποιήσω μιαν άλλη διατύπωση: εμπλέκομαι συναισθηματικά με τον καθένα τους χωριστά και όλους μαζί. Αναγνωρίζω τις διαδρομές τους, τα ζιγκ-ζαγκ και τα πισωγυρίσματά τους. Κατανοώ τα βήματά τους. Αντιμετώπισα τα ίδια διλήμματα. Υπήρξαν φορές που υπέπεσα σε παρόμοια λάθη, κι άλλες που τα κατάφερα κάπως καλύτερα. Έζησα μαζί τους για χρόνια. Κι όπως συμβαίνει με όλες τις σχέσεις, με κάποιους απ’ αυτούς αισθάνομαι απλώς πιο κοντά.

Και ποιον αγαπάτε περισσότερο;

Οι ήρωες ενός βιβλίου είναι παιδιά που τα γεννάς, τα μεγαλώνεις κι έρχεται κάποια στιγμή που τα αφήνεις να φύγουν απ’ το σπίτι. Τα λατρεύεις για τις αρετές τους, ανέχεσαι τις ιδιοτροπίες τους και προσπαθείς να αγνοήσεις ή, τουλάχιστον, να μη σκέφτεσαι τις κακές πλευρές τους. Σε κάποια έχεις μεγαλύτερη αδυναμία –συχνά σ’ εκείνα που νιώθεις πως δύσκολα θα τα βγάλουν πέρα. Δεν νομίζω ότι θα εκπλαγεί κανείς αν πω πως έχω ιδιαίτερη αδυναμία στη θυμωμένη Σοφία και τον αγνοούμενο Χρήστο του βιβλίου.

Πιστεύετε ότι η γενιά των ηρώων σας είναι μια χαμένη γενιά;

Κατ’ αρχάς, η γενιά των ηρώων μου έχει πολύ δρόμο μπροστά της. Είναι πολύ νωρίς, επομένως, για να μιλήσει κανείς για χαμένη γενιά. Μπορεί ίσως να μιλήσει για χαμένη ευκαιρία. Η κρίση που βιώνουμε αυτή τη στιγμή το αποδεικνύει. Απ’ την άλλη μεριά όμως, η ίδια αυτή κρίση μπορεί να λειτουργήσει και σαν μια καινούργια αφετηρία. Εύχομαι να μας δοθούν στο μέλλον κι άλλες ευκαιρίες όπως επίσης εύχομαι να έχουμε μάθει κάτι από τα λάθη μας.

Σήμερα από πού βλέπετε να έρχεται το καινούργιο που μπορεί να ανατρέψει τις ισορροπίες;

Το καινούργιο έρχεται πάντοτε –όχι μόνο σήμερα- από εκείνους τους λίγους που στέκονται με το ένα πόδι έξω απ’ την εποχή τους, και κοιτούν τον κόσμο με λοξή ματιά. Το καινούργιο φυτρώνει αναπάντεχα εκεί που δεν το σπέρνουν κι ας λένε ό,τι θέλουν διάφοροι αυτόκλητοι μετά Χριστόν προφήτες.

Παράλληλα με την πεζογραφία έχετε γράψει και κινηματογραφικά σενάρια. Έχουμε να κάνουμε με δυο διαφορετικούς τρόπους αφήγησης μιας ιστορίας. Πείτε μου τα κοινά τους σημεία και τις μεγάλες τους διαφορές.

Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικούς τρόπους αφήγησης. Κατ’ αρχάς, το κινηματογραφικό σενάριο είναι ένα κείμενο που σχεδόν δεν έχει λόγο ύπαρξης απ’ τη στιγμή που ολοκληρώνεται η ταινία (εξαιρούνται οι φετιχιστικοί, ιστορικοί και εκπαιδευτικοί λόγοι). Έπειτα το σενάριο υπακούει σε μια αυστηρή και απαρέγκλιτη οικονομία –τόσο για αφηγηματικούς, όσο και για χρηματοοικονομικούς, κυρίως, λόγους. Το σενάριο είναι ένα κείμενο που οφείλει να σαγηνεύσει πρώτα και να διευκολύνει έπειτα τους συντελεστές μιας ταινίας και μόνον˙ το κοινό της ταινίας σπανίως μαθαίνει τι ήταν γραμμένο στο χαρτί. Εν ολίγοις, το σενάριο είναι ένα κείμενο που περιγράφει με τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια, αλλά και την απαραίτητη λιτότητα τη μελλοντική ταινία. Συχνά είναι ένα κείμενο δυσανάγνωστο και άχαρο για τους αμύητους. Ένα κείμενο που γράφεται για να «γυριστεί» κι όχι για να διαβαστεί.

Ο σεναριογράφος οφείλει να διαθέτει κάμποσες συγγραφικές αρετές: μυθοπλαστική δεινότητα, αίσθηση του δραματικού, ευχέρεια στους διαλόγους κ.α. Οφείλει όμως, ταυτοχρόνως, να γνωρίζει ότι... (περι)γράφει εικόνες.

Η «κινηματογραφική γραφή» είναι προσόν ή ελάττωμα σε ένα μυθιστόρημα;

Η «κινηματογραφική γραφή» προϋπήρξε του κινηματογράφου. Αν έπρεπε οπωσδήποτε να αναφέρω ένα παράδειγμα θα πήγαινα πολύ πίσω, ανασύροντας κάποια σκηνή από την Ιλιάδα ή την Οδύσσεια ή -γιατί όχι;- και την Αγία Γραφή (ίσως, επί τη ευκαιρία, τη σκηνή όπου ο Κάιν λιώνει το κεφάλι του αδερφού του).

Έχω την εντύπωση ότι σήμερα ο όρος χρησιμοποιείται –λίγο άτσαλα, κατά τη γνώμη μου- επαινετικά για ένα βιβλίο από εκείνους που προτιμούν να βλέπουν ταινίες και υποτιμητικά από εκείνους που θεωρούν πως τίποτε δεν συγκρίνεται με τη λογοτεχνία.

Πάντως κανείς δεν θα έσπευδε να προσάψει μεγαλοφώνως «κινηματογραφικότητα» σ’ ένα έξοχο, μικρού μήκους, εξόχως «κινηματογραφικό» ποίημα, όπως ο διάλογος μάνας-γιου από την Παραλογή του Μιχάλη Γκανά, ας πούμε.

Η «κινηματογραφική γραφή» είναι συχνά ένα αναντικατάστατο εργαλείο για τον συγγραφέα. Οπότε η συζήτηση θα έπρεπε να αφορά την κατάχρησή του και μόνον... Την τάση, δηλαδή, κάποιων συγγραφέων να γράφουν κλείνοντας το μάτι στους τηλεοπτικούς παραγωγούς, ή κάνοντας όνειρα για πρεμιέρες σε multiplex.

Ένας από τους χαρακτήρες του βιβλίου σας λέει: «αυτές οι πληγωμένες ψυχές που πάνε να καλύψουν τόσο άτσαλα τη θλιβερή ανάγκη τους για ψυχανάλυση, δανείζοντας το βιογραφικό τους στους ήρωές τους του δίνουν στα νεύρα». Από τη θέση του διδάσκοντα τις τεχνικές του μυθιστορήματος στα σεμινάρια των εκδόσεων Πατάκη, θα παρατηρούσατε το ίδιο για τα γραπτά των νέων και επίδοξων συγγραφέων;

Η κρίση –κατά πάσα πιθανότητα- εμπόδισε τη διεξαγωγή του σεμιναρίου στο οποίο αναφέρεστε. Οπότε θα ήταν προτιμότερο να σας μιλήσω για τα γραπτά (και τις ταινίες) των νέων και επίδοξων κινηματογραφιστών. Εκεί, ναι, είναι συχνό το φαινόμενο. Δεν μπορείτε να φανταστείτε σε πόσα πρωτόλεια σενάρια περιγράφεται το ξύπνημα από έναν καφκικό εφιάλτη. Και είναι απολύτως κατανοητό. Οι νέοι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να ανακαλύψουν εξαρχής τον κόσμο, πριν διεκδικήσουν τη θέση τους σ’ αυτόν. Και τότε, κάποιοι –άλλοι λίγο νωρίτερα, άλλοι κάπως αργότερα- ίσως κατορθώσουν να κοιτάξουν τα ίδια πράγματα υπό καινούργια, διαφορετική γωνία, προκαλώντας το καθολικό ενδιαφέρον για την προσωπική κατάθεση.

Παρακολουθείτε τις νέες κυκλοφορίες; Έχετε ξεχωρίσει κάποιον καινούργιο συγγραφέα;

Παρακολουθώ τις νέες κυκλοφορίες, χωρίς να μπορώ να ισχυριστώ πως έχω πλήρη εποπτεία. Τα τελευταία χρόνια με εντυπωσίασαν –για διαφορετικούς λόγους το καθένα- το μυθιστόρημα Ανάμισης ντενεκές του Γιάννη Μακριδάκη, η συλλογή διηγημάτων Κάτι θα γίνει, θα δεις του Χρήστου Οικονόμου και η νουβέλα Θυμάμαι της Βασιλικής Πέτσα. Αντιστοίχως, αδημονώ για το επόμενο βιβλίο του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο και του Ντάνιελ Κέλμαν.

Λέτε, επίσης, στο βιβλίο σας: «Εννιά στους δέκα μαθητές μας φεύγουν αποδώ με τη βεβαιότητα ότι δεν έχουμε ιδέα από σινεμά κι ότι ο μοναδικός μας σκοπός είναι να τσακίσουμε τα αυθεντικά όνειρά τους, να αφανίσουμε τους μικρούς Γκοντάρ εν τη γενέσει τους...». Σας ταιριάζει περισσότερο η αυθάδεια του συγγραφέα ή η κριτική ματιά του δασκάλου;

Δεν αντιμετώπισα ποτέ τέτοιο δίλημμα. Όποτε παριστάνω τον δάσκαλο καλωσορίζω τη δημιουργική αυθάδεια και το καλλιτεχνικό θράσος. Όταν πάλι γράφω προσβλέπω στην εποικοδομητική κριτική των άλλων, των μαθητών μου συμπεριλαμβανομένων.

Θεωρείτε οτι ένας καλός συγγραφέας είναι και καλός δάσκαλος; Όπως και το αντίθετο βέβαια. Πού συγκλίνουν αυτές οι δυο ιδιότητες;

Ο συγγραφέας είναι μονήρης, εγωιστής και αυτάρκης. Ο δάσκαλος χρειάζεται κοινό απέναντι στο οποίο οφείλει να είναι αλτρουιστής και γενναιόδωρος. O καλός δάσκαλος πρέπει, μεταξύ άλλων, να διαθέτει γερό αναλυτικό μάτι. Ο καλός συγγραφέας χαρακτηρίζεται από τη συνθετική του δεινότητα. Δεν απαγορεύεται να διαθέτει κανείς περισσότερες από μία ικανότητες, αλλά δεν είναι και υποχρεωτικό να τις διαθέτει και τις δυο. Τόσο ο ένας όσο και ο άλλος πρέπει να κάνουν τη δουλειά τους με πάθος και ενθουσιασμό, σχεδόν με αυταπάρνηση.

οι εκδότες απαντούν | θανάσης καστανιώτης

2011-10-27T09:49:00.000+03:00

Η κρίση στο χώρο του βιβλίου και γενικότερα, οι επιλογές των εκδοτών, οι νέοι συγγραφείς και η αντιμετώπισή τους από τους εκδοτικούς οίκους, το ηλεκτρονικό βιβλίο. Σε αυτά και άλλα πολλά ζητήματα καλούνται να τοποθετηθούν δέκα εκδότες. Την αρχή κάνει ο κύριος Θανάσης Καστανιώτης.

Κύριε Καστανιώτη, ήθελα να ξεκινήσουμε με την ερώτηση αν η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει τον εκδοτικό σας οίκο. Και αν ναι με ποιον τρόπο;

Όταν η οικονομία μιας χώρας βρίσκεται σε κρίση, επηρεάζονται οι δραστηριότητες όλων των ανθρώπων, οι οποίοι προσπαθούν να αναπροσδιορίσουν τις ανάγκες τους και να αυτοπροσδιοριστούν με νέους όρους. Εμείς, στις Εκδόσεις Καστανιώτη, παρακολουθούμε τις συνθήκες που προκύπτουν από τη νέα πραγματικότητα, και επιχειρούμε να καλύψουμε τις ανάγκες των αναγνωστών με εκδοτικές προτάσεις που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των καιρών, με έργα καλής λογοτεχνίας και διαφωτιστικά επιστημονικά βιβλία που βοηθούν να κατανοήσουμε τη νέα κατάσταση. Ζώντας στο χώρο των βιβλίων τόσα χρόνια, μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι η ελληνική και η μεταφρασμένη λογοτεχνία έχουν σκιαγραφήσει τον σύγχρονο κόσμο μας με πολύ πιο έντονες γραμμές από εκείνες τις οποίες χαράζουν νυχθημερόν οι αναλυτές στα ΜΜΕ. Το ίδιο συμβαίνει, σε ένα πιο θεωρητικό επίπεδο, και με τα βιβλία σημαντικών σύγχρονων στοχαστών, όπως το πρόσφατο μπεστ σέλερ μας 23 αλήθειες που δεν μας λένε για τον καπιταλισμό του Χα-Τζουν Τσανγκ ή το Αίνιγμα του κεφαλαίου και οι κρίσεις του καπιταλισμού του Ντέιβιντ Χάρβεϊ, που θα εκδώσουμε τον Νοέμβριο.

Ένα από τα χαρακτηριστικά των εκδόσεων Καστανιώτη είναι ότι έχουν βρει τη χρυσή τομή ανάμεσα στους εμπορικούς τίτλους και στη λογοτεχνία αξιώσεων. Πείτε μου πώς διαλέγετε κάθε φορά τους συγγραφείς που θα εκδώσετε;

Στόχος μας είναι να εκδίδουμε βιβλία αξιώσεων, έργα σπουδαίων συγγραφέων, τα οποία επιδιώκουμε να τα κάνουμε εμπορικά, να τα εξακτινώσουμε εντός και εκτός Ελλάδας, να τα βγάλουμε έξω από τον στενό κύκλο των απαιτητικών αναγνωστών.

Στην εκδοτική μας πολιτική προέχει ο συγγραφέας ως μεγάλη πνευματική αξία, με τον οποίο αναπτύσσουμε στενή σχέση. Ο γνήσιος λογοτέχνης έχει θέσεις και προβληματισμό για το σήμερα, αγωνία και ανησυχία για το αύριο. Από τις εκατοντάδες προτάσεις που δεχόμαστε κάθε χρόνο εκδίδουμε κατ’ αρχάς τα βιβλία των ήδη αγαπημένων και καθιερωμένων συγγραφέων μας, και στη συνέχεια επιλέγουμε τους πρωτοεμφανιζόμενους που ξεχωρίζουν.

Ισχύουν τα ίδια κριτήρια και για τους πρωτοεμφανιζόμενους; Τι απαιτήσεις και τι προσδοκίες έχετε από έναν καινούργιο συγγραφέα;

Ο καλός συγγραφέας φαίνεται από το πρώτο του βιβλίο. Διακρίνεται για το βάθος της σκέψης του, την εύπλαστη γλώσσα, τους ζωντανούς ήρωες και την καλοσχεδιασμένη πλοκή των ιστοριών του. Αν ανατρέξουμε στο πρώτο έργο οποιουδήποτε δημοφιλούς σήμερα λογοτέχνη, θα διαπιστώσουμε ότι ήταν στο χρόνο του κάτι το ξεχωριστό, ένα βιβλίο που προοιωνιζόταν μια σπουδαία εξέλιξη. Ο εκδοτικός οίκος μας στηρίζει, όπως γνωρίζετε, τους νέους συγγραφείς. Αν δείτε τις πρόσφατες εκδόσεις μας, θα διαπιστώσετε ότι τη φετινή χρονιά εκδώσαμε επτά βιβλία πρωτοεμφανιζόμενων. Για κάθε νέο δημιουργό έχουμε υψηλές προσδοκίες, αναμένουμε θετικές κρίσεις από το κοινό και εποικοδομητικές κριτικές από τους κριτικούς, ώστε και ο ίδιος ο δημιουργός να εξοπλιστεί με επίγνωση της αξίας του και να κρατήσει ψηλά τον πήχυ για τη συνέχεια της διαδρομής του. Αυτό το τελευταίο, βέβαια, δεν είναι απαίτηση μόνο δική μας, αλλά και των αναγνωστών, οι οποίοι παρακολουθούν τους συγγραφείς από τα πρώτα τους καλά βιβλία και προσδοκούν από εκείνους μια ανάλογη συνέχεια.

Οι εκδόσεις Καστανιώτη έχουν μπει δυναμικά και στο χώρο του ηλεκτρονικού βιβλίου, εκδίδοντας ψηφιακά ένα μέρος των πρόσφατων εκδόσεών τους. Υπάρχει ανταπόκριση από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό;

Μπήκαμε πρώτοι στο χώρο του ηλεκτρονικού βιβλίου, γιατί πιστεύουμε στις δυνατότητες που προσφέρει η ψηφιακή τεχνολογία. Με αυτήν εξελίσσεται η ανάγνωση και διαδίδονται τα βιβλία στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, σε πολύ γρήγορες ταχύτητες και με πολύ καλές τιμές. Πρόκειται για επανάσταση σημαντικότερη από την ανακάλυψη της τυπογραφίας. Στο εξωτερικό η ηλεκτρονική ανάγνωση έχει διαδοθεί ευρέως, αλλά στην Ελλάδα βρίσκεται ακόμα σε αρχικό στάδιο. Τα μηνύματα βέβαια είναι ενθαρρυντικά και αισιόδοξα, γιατί όλοι οι αναγνώστες που ανακαλύπτουν τα πλεονεκτήματα των ψηφιακών εκδόσεων γίνονται στη συνέχεια φανατικοί υποστηρικτές τους.

Πιστεύετε ότι θα υπάρξει στιγμή στο μέλλον όπου όλες σας οι νέες κυκλοφορίες θα είναι σε ψηφιακή μορφή;

Θέλησή μας είναι μια μέρα να κυκλοφορούν παράλληλα, σε έντυπη και σε ψηφιακή μορφή, όλα τα βιβλία του καταλόγου μας.

Θυμάστε ποιο είναι το πρώτο βιβλίο που εκδώσατε και που σημείωσε επιτυχία;

Το Διπλό Βιβλίο του Δημήτρη Χατζή, ένα από τα σημαντικότερα έργα της ελληνικής λογοτεχνίας.

Τι συνιστά «επιτυχία» για σας σήμερα;

Να συνδυάζω τη χαρά της ανάγνωσης ενός βιβλίου με την απόλαυση της έκδοσής του. Να κυκλοφορώ παρέα με τους συγγραφείς και οι περαστικοί να τους βλέπουν με εκείνο το βλέμμα του θαυμασμού και της εκτίμησης. Να ζω στο χώρο του βιβλίου, τον ευλογημένο κόσμο των συγγραφέων, με το ίδιο πάθος που είχα και ως παιδί.

Αν σας ζητούσαν να χαρακτηρίσετε με πέντε επίθετα τις εκδόσεις Καστανιώτη, ποια θα ήταν αυτά;

Πρωτοποριακές, άξιες, αναγκαίες, διαχρονικές, ποιοτικές.

Κύριε Καστανιώτη, έχετε τη φήμη δύσκολου ανθρώπου και απαιτητικού αναγνώστη. Τι μπορεί να σας συγκινήσει σε ένα κείμενο πεζογραφίας;

Με συγκινεί να διαβάζω μια απλή ιστορία, γραμμένη όμως με πάθος που ξεχειλίζει και με γλώσσα που τσακίζει κόκκαλα. Με τους ήρωες που θα συνομιλώ να με συντροφεύουν σε όλη μου τη ζωή, με ιδέες που θα διευρύνουν διαρκώς τον ορίζοντα της σκέψης μου.

από την book press

η βαλίτσα του παραθεριστή

2011-10-20T19:23:00.000+03:00

Ρίχνεις τα όνειρά σου σε μια βαλίτσα. Κλείνεις την πόρτα πίσω σου. Και φεύγεις.

Κρατάς την Πολαρόιντ σαν μοναδικό όπλο.

Αν κλέβαμε το Volvo απ’ την άλλη άκρη του δρόμου

θα ’φευγες μαζί μου μέχρι το τέλος του κόσμου;

Τριγυρνάς σε λεωφόρους με μεγάλα πεζοδρόμια. Έχεις κλείσει στ’ αυτιά σου μουσικές από άλλες εποχές. Λόγια παράξενα. Λόγια οικεία.

Κοίτα πώς ανοίγει ο κόσμος σ’ αυτή τη στροφή

τα χρώματα της γης απλώνονται σαν μεγάλη γιορτή

σαν φωτοβολίδα, το απόγευμα σκάει

και πέφτει το βράδυ σαν ανθρώπινο χάδι.

Μπαίνεις σε μικρά μαγαζιά, κοιτάζεις. Πιάνεις υφάσματα. Πιάνεις χαρτιά. Πιάνεις χαμόγελα και κρυφές ματιές. Εδώ οι άνθρωποι είναι ευγενικοί. Εδώ οι άνθρωποι σου αφήνουν χώρο να αποφασίσεις. Μόνος σου. Μέχρι εκεί που μπορείς να πας. Μέχρι αυτό που μπορείς να γίνεις.

Εδώ ο ήλιος δεν καίει. Εδώ η συννεφιά είναι σύμμαχος.

Ξεκινάς μια μεγάλη βόλτα. Κοιτάζεις αχόρταγα δεξιά κι αριστερά. Επιβεβαιώνεις αυτά που ήξερες. Περπατάς αργά. Στο μυαλό σου η ροή των πληροφοριών είναι κατακλυσμιαία. Σταματάς. Θέλεις να σταματήσεις τον χρόνο.

Υπάρχει κρυφός σύνδεσμος μεταξύ βραδύτητας και μνήμης, μεταξύ ταχύτητας και λήθης. Ας πάρουμε μια όσο το δυνατόν πιο κοινότοπη κατάσταση: κάποιος περπατάει στον δρόμο. Ξαφνικά θέλει να θυμηθεί κάτι, αλλά του διαφεύγει η ανάμνηση. Εκείνη τη στιγμή, μηχανικά, επιβραδύνει το βήμα του. Αντιθέτως, κάποιος που προσπαθεί να ξεχάσει ένα δυσάρεστο περιστατικό που έζησε πριν από λίγο επιταχύνει, εν αγνοία του, το βάδισμά του, σαν να θέλει να απομακρυνθεί γρήγορα από κάτι που, χρονικά, βρίσκεται ακόμα πολύ κοντά του.

Στα υπαρξιακά μαθηματικά αυτή η εμπειρία παίρνει τη μορφή δύο στοιχειωδών εξισώσεων: ο βαθμός της βραδύτητας είναι ευθέως ανάλογος με την ένταση της μνήμης^.ο βαθμός της ταχύτητας είναι ευθέως ανάλογος με την ένταση της λήθης.

Το αεράκι που φυσάει σ’ έκανε να χαμογελάσεις. Τεντώνεις τον λαιμό, βγάζεις τα ακουστικά και αφήνεσαι να σε τυλίξει η απογευματινή αύρα. Απουσία ιδρώτα. Απουσία άγχους. Απουσία σχεδίων. Περπατάς μπροστά.

Μουσική στ’ ακουστικά σου σιγανή

αποφεύγεις έτσι όποιον σου μιλήσει

σε ρωτάω κι ανεβάζεις τη φωνή...

Ένα λοξό βλέμμα πέφτει στο βιβλίο που κρατάς. Σηκώνεις τα μάτια. Κοιτάζεις. Προς στιγμήν χάνεις την ψυχραιμία σου. Γυρνάς το κεφάλι αμήχανα δεξιά κι αριστερά. Την επόμενη στιγμή η ερώτηση σου έχει ήδη απευθυνθεί: «Ωραίο το βιβλίο;»

Έλα να ανταλλάξουμε κορμί και μοναξιά.

Να σου δώσω απόγνωση, να μην είσαι ζώο,

να μου δώσεις δύναμη, να μην είμαι ράκος^.

να σου δώσω συντριβή, να μην είσαι μούτρο,

να μου δώσεις χόβολη, να μην ξεπαγιάσω.

Κ’ ύστερα να πέσω με κατάνυξη στα πόδια σου,

για να μάθεις πια να μην κλοτσάς.

Ο χρόνος και πάλι τρέχει χωρίς τη θέλησή σου. Τώρα πια αντιστέκεσαι πιο εύκολα. Έχεις τους δικούς σου ρυθμούς. Τα ακουστικά σου σε βοηθάνε. Η πόλη ανοίγεται και σε περιμένει. Ένα ποτάμι που τη διασχίζει. Ένα απολύτως παραλληλόγραμμο κοκκινωπό κτήριο. Άνθρωποι που απολαμβάνουν να βλέπουν και όχι να έχουν.

Κίτρινες μέρες πάνω απ’ το ποτάμι

μ’ ένα μεγάλο κασετόφωνο γύρω απ’ το κεφάλι

περνάς αόρατα στα κομπρεσέρ του δρόμου...

Και τώρα ήρθε η ώρα να ακούσεις τον ήχο της πόλης. Κατεβάζεις τα ακουστικά, «φλουτάρεις» το βλέμμα και συνεχίζεις να περπατάς. Το ήξερες ότι κάθε πολή έχει τον δικό της ήχο;

Επισκέπτης, όχι τουρίστας. Αυτό ήθελες πάντα. Ό,τι κι αν έκανες. Ό,τι κι αν έβλεπες. Όπου κι αν πήγαινες. Ό,τι κι αν άκουγες. Όσα κι αν διάβαζες.

Η πόλη σε ακολουθεί όπου κι αν πας. Γιατί συνεχίζεις να το σκας;

Με τα λόγια των: Κ. Βήτα, Μίλαν Κούντερα, Γεράσιμου Ευαγγελάτου, Ντίνου Χριστιανόπουλου.

από το Δίφωνο Ιουλίου-Αυγούστου 2011

η δήμητρα γαλάνη και ο vassilikos στο δίφωνο

2011-10-14T09:08:00.000+03:00

Η συνάντηση της Δήμητρας Γαλάνη με τον Vassiliko μοιάζει τόσο φυσική όσο και η σύμπραξη μιας φωνής με μια κιθάρα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση οι φωνές και οι κιθάρες είναι δύο και εναλλάσσονται, διασκευάζοντας γνωστά και αγαπημένα κομμάτια του ελληνικού και διεθνούς ρεπερτορίου. Μια κουβέντα, όμως, με τη Δήμητρα Γαλάνη και τον Vassiliko δεν θα μπορούσε να περιοριστεί στη μουσική.

Σήμερα, με όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, μήπως είναι πολυτέλεια να μιλάμε για τέχνη;

Δ. Πραγματικά οι εποχές είναι παράξενες και δημιουργούν στους ανθρώπους ένα περιβάλλον γεμάτο ανασφάλεια και τρόμο. Η πιο εύκολη λοιπόν επιλογή είναι να ζει κανείς με ψευδαισθήσεις. Στην παρούσα φάση, όμως, αυτό που έχουμε ανάγκη είναι όσο γίνεται πιο γρήγορα να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να αντιμετωπίσουμε την αλήθεια, όσο επώδυνη κι αν είναι. Η πραγματική τέχνη είναι ο πιο ασφαλής και ανθρώπινος τρόπος γα να δεις την αλήθεια χωρίς ο πόνος να γίνεται αβάσταχτος. Είναι σαν να σε παίρνει από το χέρι και να σε περνάει όσο πιο ανώδυνα γίνεται μπροστά από τις μεγαλύτερες αλήθειες τις ανθρώπινης μοίρας. Έτσι πια η αλήθεια γίνεται λύτρωση. Γι’ αυτό και σε τέτοιες παγκόσμιες κρίσεις η τέχνη παίρνει τεράστια σημασία, γιατί είναι σημείο αναφοράς.

Παρ’ όλα αυτά η τέχνη δεν μπόρεσε να μας «σώσει» μέχρι σήμερα και έχουμε φτάσει εδώ που είμαστε. Θεωρείτε ότι έχει λειτουργήσει όπως θα έπρεπε μέχρι σε﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽ήμερα;

V. Σε ατομικό επίπεδο έχει λειτουργήσει, ενδεχομένως όχι σε συλλογικό. Προσωπικά εγώ πρώτη φορά ζω σε μια εποχή όπου συμβαίνει κάτι που μας αφορά όλους. Οπότε, προσωπικά και πάλι μιλώντας, η τέχνη έχει εξυπηρετήσει όλα αυτά που είπε πριν η Δήμητρα.

Δ. Θα διαφωνήσω μαζί σου. Οι άνθρωποι που παράγουν πραγματικά τέχνη και μπορούν να διαμορφώσουν συνείδηση ήταν, είναι και θα είναι πάντα παρόντες. Με διάφορους τρόπους όλα αυτά τα χρόνια, είτε με τη γενικότερη στάση ζωής τους, είτε μέσα από το έργο τους, είτε μέσα από τις δημόσιες τοποθετήσεις τους κραυγάζανε «Είναι λάθος. Τι κάνουμε; Πού πάμε; Προσέξτε!» Ο καθένας με τον τρόπο του το έλεγε πολύ καθαρά. Στη γενικότερη όμως αλεγρία και ευδαιμονία λίγοι τούς άκουγαν. Τώρα που όλα αλλάζουν έχουμε μεγάλη ανάγκη από τον λόγο τους. Τέλος πάντων, ποτέ δεν είναι αργά. Ζούμε σιγά-σιγά ένα ξύπνημα της συλλογικής συνείδησης, και αυτό είναι σίγουρο ότι θα βγάλει σε κάτι καλύτερο.

V. Θεωρώ ότι η δολοφονία του Λένον ήταν μια πολιτική δολοφονία. Από τότε αρχίζει και γίνεται επικίνδυνος ο καλλιτέχνης και ο λόγος του.

Δ. Συμφωνώ. Είναι οριακό αυτό το γεγονός. Από εκεί αρχίζει κάτι πολύ ύποπτο που όσο περνάει ο καιρός γίνεται όλο και πιο φρικιαστικά συγκεκριμένο. Και το μεγαλύτερο όπλο αυτής της φρίκης είναι η χυδαιότητα των ΜΜΕ που το πρώτο που κάνουν είναι να «σκοτώνουν» τη φωνή των ανθρώπων της τέχνης και της σκέψης...

Είδαμε την Μνούσκιν στην πλατεία Συντάγματος με το Άρμα της Δημοκρατίας. Οι Έλληνες καλλιτέχνες πού βρίσκονται;

Δ. Πολύ καλά έκανε η Μνούσκιν! Άλλωστε, θεωρείται από τα πιο βαθιά πολιτικοποιημένα πρόσωπα της τέχνης. Άλλο όμως να είσαι επισκέπτης της χώρας και άλλο ντόπιος. Για τους Έλληνες καλλιτέχνες, λοιπόν, που αναρωτιέσαι, δεν μπορείς να ξέρεις. Οπότε μη προλαβαίνεις να προσάψεις τίποτα σε κανέναν. Ο κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται και αντιδρά με διαφορετικό τρόπο. Άλλος με ταπεινότητα, άλλος με ορμή, άλλος με διακριτικότητα. Είμαστε άνθρωποι που κυκλοφορούμε μέσα στον κόσμο, ζούμε μαζί του την καθημερινότητά μας. Παρ’ όλα αυτά, επειδή όλοι οι καλλιτέχνες έχουμε τη δυνατότητα να επικοινωνούμε δημόσια και να εκτονώνουμε τα συναισθήματα μας μέσα από τη τέχνη μας είμαστε από θέση πιο προνομιούχοι. Το θέμα είναι τι γίνεται με τους μη προνομιούχους. Ο λόγος αυτή τη στιγμή είναι δικός τους.

V. Στην αρχή, το όλο πράγμα, σαν ιδέα, έτσι όπως ξεκίνησε, μου φάνηκε σαν να μπορούσε να γίνει κάτι ενδιαφέρον. Πήγα πολλές φορές όμως και το έβλεπα μέρα με τη μέρα να εκφυλίζεται σαν ιδέα. Ναι μεν αυτό που συμβαίνει, το να μαζεύονται οι άνθρωποι, να μιλάνε μεταξύ τους και να λειτουργούν συλλογικά είναι αντικειμενικά ωραίο, από την άλλη αμφιβάλλω για το κατά πόσο αυτό αποτελεί μια πολιτική κίνηση, μια πολιτική θέση απέναντι στα γεγονότα. Δεν πιστεύω ότι μπορεί να έρθει οποιοδήποτε είδος αλλαγής με το να βγαίνεις και να κάνεις διακοπές στην πλατεία.

Δ. Υπάρχει πάντα ένας πυρήνας ανθρώπων που κάνει την πρώτη κίνηση. Ο βασικός πυρήνας είναι οι νέοι άνθρωποι που μπροστά τους έχουν για μέλλον ένα τείχος. Για μένα μη προνομιούχος δεν είναι ούτε ο συνταξιούχος, ούτε αυτός που του κόβεται ο 13^ος μισθός, ούτε αυτός που του κόβεται κάποιο επίδομα. Ο μη προνομιούχος είναι αυτός που ακόμα δεν έχει μπει στο μεροκάματο. Αυτός που ξεκινάει τη ζωή του τώρα. Αυτές οι ηλικίες των ανθρώπων, που τελειώνουν το πανεπιστήμιο και έχουν το απόλυτο τίποτα μπροστά τους είναι αυτοί που θα έπρεπε να έχουν τον πρώτο λόγο. Και αυτός νομίζω είναι κύριος πυρήνας των «αγανακτισμένων».

Αν κρίνω και από ένα Πολυτεχνείο που έζησα, πάλι αυτοί οι μη προνομιούχοι ήταν που έκαναν τη διαφορά. Εφησυχασμένος ήταν και τότε και τώρα ο μέσος Έλληνας. Και από αυτούς ξυπνήσαμε τότε που ζούσαμε μέσα στον τρόμο. Σήμερα το πρόβλημα είναι παγκόσμιο. Άρα η ανατροπή ενός σαθρού συστήματος δεν αφορά την πλατεία Συντάγματος μόνο. Αφορά συλλογικά όλους τους λαούς του κόσμου. Και βέβαια αυτό δεν θα γίνει μέσα από τη συνεχή παραμονή σε μια πλατεία. Το ζητούμενο είναι η διαμαρτυρία να μεταλλάσσεται σιγά-σιγά σε τρόπο ζωής, σε καθημερινότητα.

V. Θα μου άρεσε αυτός ο κόσμος να βγαίνει στις πλατείες ασχέτως εποχής. Αυτό είναι που με ενοχλεί. Όχι αυτό που γίνεται τώρα υπό πίεση αλλά αυτό που θα μπορούσε να γίνεται συνεχώς.

Έχω την αίσθηση όμως ότι οι φοιτητές απουσίαζαν από την πλατεία Συντάγματος.

Δ. Στην πρώτη πλατεία υπάρχουν πολλοί. Αλλά όταν μιλάς για φοιτητές εννοείς τον φοιτητικό κόσμο που πρόσκειται στα μεγάλα κόμματα εξουσίας; Αυτοί είμαι σίγουρη ότι είναι περισσότερο μπερδεμένοι από ποτέ. Όλοι οι υπόλοιποι υπάρχουν και είναι εκεί. Αυτοί που δεν είναι κομματικοποιημένοι και κατευθυνόμενοι, αυτοί που δεν περιμένουν στη σειρά μήπως και τους πάρουν σε καμμιά θέση στο Δημόσιο, όλοι αυτοί είναι εκεί. Η φωνή των νέων είναι αυτή που παρασύρει πάλι, αυτών των απελπισμένων και όχι απλά «αγανακτισμένων» ανθρώπων που φαίνεται να μην έχουν στον ήλιο μοίρα.

V. Το επικίνδυνο είναι ότι αυτοί θα γίνουν βίαιοι όταν πραγματικά ζοριστούν.

Δ. Εκεί δεν πρέπει να χαθεί το παιχνίδι. Η βία είναι το μεγαλύτερο λάθος. Θέλω να πιστεύω ότι κάναμε ένα βήμα προς τα πάνω, σαν άνθρωποι. Η βία δεν είναι η λύση. Θέλω να είμαι αισιόδοξη.

Από τον Μούτση, τον Χατζιδάκι και τον Τσιτσάνη, μέχρι τον Vassiliko η απόσταση είναι τόσο μεγάλη όσο φαίνεται με μια πρώτη ματιά;

Δ. Όχι, καθόλου μεγάλη. Όλοι είναι άνθρωποι που παράγουν τέχνη και πολιτισμό. Σε άλλες εποχές, με άλλες συνθήκες, με άλλα μέσα και τρόπο ο καθένας τους. Ίσως το μέγεθος του έργου είναι που κάνει μια διαφορά και η αντοχή του στον χρόνο. Αυτό όμως είναι κάτι που θα το δούμε στην πορεία για τους νεότερους. Θεωρώ ότι δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές, και αυτό με ησυχάζει πολύ. Μέσα σε όλο αυτό που συμβαίνει σήμερα υπάρχουν άνθρωποι, ένας από αυτούς είναι και ο Vassilikos, που είναι σε μια σημαντικά δημιουργική περίοδο της ζωής τους, που παράγουν έργο αξιόλογο και που εμείς μπορούμε να ακουμπάμε τις ελπίδες μας πάνω σε αυτό.

Ποιες είναι οι μουσικές σας αναφορές;

V. Τα πάντα μπορούν να εκληφθούν ως αναφορές, γιατί έχω ακούσει σχεδόν τα πάντα, και από κάθε πράγμα που έχω ακούσει κάτι κυλάει μέσα μου. Από κλασική μουσική και Μπαχ, που είναι ο θεός μου, μέχρι σύγχρονη ηλεκτρονική. Παρατηρώντας τον δίσκο που έκανα συνειδητοποιώ ότι ενδεχομένως έχω κάποιες περισσότερες αναφορές στη δεκαετία του ’60, στη μελωδικότητα και την επαναστατικότητα που είχε ο ήχος εκείνης της εποχής.

Δ. Ένας καλλιτέχνης οφείλει να έχει ευρύτατη ακουστική παιδεία, αν μη τι άλλο. Το να ακούς τον εαυτό σου μόνο είναι ελληνική... ιδιορρυθμία. Πρέπει να έχεις όσο γίνεται μεγαλύτερη ακτίνα γνώσης και πληροφορίας και να βουτάς μέσα σε όλα τα είδη της μουσικής.

Μέχρι τώρα έχεις δώσει στη δισκογραφία μόλις δύο κομμάτια σου με ελληνικό στίχο. Γιατί καθυστέρησες, αν μπορούμε να το πούμε αυτό, να εκφραστείς στα ελληνικά;

V. Δεν νομίζω ότι καθυστέρησα. Αυτό που κάναμε με τους Raining Pleasure απαιτούσε, αισθητικά, αγγλικό στίχο.

Δ. Οι άνθρωποι που κάνουν αξιόλογο αγγλόφωνο στίχο στην Ελλάδα να μη ξεχνάμε ότι εκφράζονται με ελληνική σκέψη και ψυχισμό. Η αγγλική γλώσσα χρησιμοποιείται σαν εργαλείο, σαν ηχόχρωμα. Οι έννοιες απορρέουν από την ελληνική σου ψυχή.

V. Να πω ότι στα ελληνικά έγραφα πάντα, απλώς για πρώτη φορά τώρα έδωσα ένα κομμάτι στη Δήμητρα και ένα για τον καινούργιο δίσκο της Ελένης Τσαλιγοπούλου.

Το Vintage, του Vassilikou, πρόσφατα κυκλοφόρησε σε μια ειδική έκδοση βινυλίου. Θεωρείτε ότι αυτό είναι ενδεικτικό ότι ακούμε και πάλι πιο προσεκτικά τη μουσική;

V. Πριν από κάποια χρόνια το βινύλιο είχε εξαφανιστεί από κάθε νέα παραγωγή. Και αυτό γιατί η εποχή δεν επέτρεπε αυτή την τελετυργία. Εγώ, προσωπικά, παίζω ακόμα τα βινύλιά μου και όταν είδα ένα 33άρι βινύλιο με τη μουσική μου ήθελα να το φάω! Ήταν κάτι που το ονειρευόμουν από παιδάκι.

Δ. Εγώ από εκεί έρχομαι. Είμαι παιδί του βινυλίου. Το βινύλιο έχει ένα ολόκληρο «τελετουργικό». Κάθεσαι να ακούσεις μουσική.

Στον επόμενο δίσκο θα βγάλω και έκδοση βινυλίου.

Ένας, εμβληματικός, πια, δίσκος σας κ. Γαλάνη έχει τίτλο Μύθοι της Ευρώπης. Σήμερα τι αποτελεί μύθο για εσάς;

Δ. Μύθος είναι το έργο, δεν είναι τα πρόσωπα. Αν τα πρόσωπα ενσωματώνονται στον μύθο του έργου, ειδικά χωρίς να κάνουν καμμία προσπάθεια γι’ αυτό, αυτό είναι ευλογία. Καμμιά φορά σπας τα μούτρα σου όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με ανθρώπους που τους θεωρούσες μύθους...

V. Εγώ δεν μπορώ να μυθοποιήσω ανθρώπους. Μυθοποιώ όμως έργα. Μύθος για ’μένα είναι κάτι που όταν το ακούω δεν μπορώ να πιστέψω ότι το συνέλαβε άνθρωπος αυτό. Σκέφτομαι, για παράδειγμα, ότι ίσως ο καλύτερος δίσκος που άκουσα στη ζωή μου είναι ο Καρυωτάκης, της Πλάτωνος. Αν θέλω να πάρω αγκαλιά στον τάφο μου έναν δίσκο αυτός θα είναι, και μάλιστα σε βινύλιο.

Σημείο των καιρών μας είναι η κατάρριψη των μύθων;

Δ. Ποιον πραγματικό μύθο μπορείς να καταρρίψεις; Τον Μπαχ, την Ella Fitzgerald, τον Μάνο Χατζιδάκι; Ακόμα και σήμερα πιστεύω ότι υπάρχουν άνθρωποι που είναι σημεία αναφοράς, αλλά ακόμα πιο λίγοι είναι πραγματικοί μύθοι. Μπορεί αρκετοί να είναι ταλαντούχοι και να δημιουργείται μια μυθολογία μέσα από το έργο τους, γιατί κι εσύ ο ίδιος «φορτώνεις» πάνω σ’ αυτό, αλλά όταν μέσα στα χρόνια ξεδιπλώνουν τις προσωπικότητες τους βλέπεις πόσο λίγοι είναι. Ένα παράδειγμα, οι U2, συγκρότημα με μεγάλη μυθολογία, αλλά κάποια στιγμή ο Bono μάς απογοήτευσε. Από την άλλη, ο David Bowie ποτέ! Σαν μουσική, σαν στάση ζωής, σαν εξέλιξη, ακόμα και σαν γήρας δεν μας έχει προδώσει.

V. Ενδεχομένως, αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι ότι μπορείς να μυθοποιήσεις πιο δύσκολα απ’ ό,τι παλιότερα.

από το δίφωνο ιουλίου-αυγούστου

ο σταμάτης κραουνάκης στο δίφωνο | όλοι θέλουνε τραγούδια μου, αλλά δεν είμαι σε όλους χρήσιμος

2011-10-09T08:26:00.000+03:00

Συνθέτης αλλά και Δάσκαλος. Άνθρωπος όχι μόνο της μουσικής και της υποκριτικής αλλά της Τέχνης ευρύτερα. Μια «μηχανή» που δουλεύει ακατάπαυστα και διυλίζει λόγια, μελωδίες, βλέμματα κι αισθήματα.

φωτογραφία: ευτυχία βλάχου

Τι σας γοήτευσε στον Δημήτρη Μητροπάνο και του γράψατε κομμάτια;

Η δύναμή του και η «πιστευτότητά» του. Είναι ένας ερμηνευτής που δεν αμφισβητείται αυτό που λέει. Είναι χαρακτηριστικό του γνώρισμα όλα αυτά τα χρόνια. Το διατηρεί αμείωτο μέχρι σήμερα. Αυτό σε υποχρεώνει σε πολύ συγκεκριμένη έκφραση. Είναι ίσως από τις φορές που η ταυτότητα του τραγουδιστή ταυτίστηκε απόλυτα με την ψυχή μου. Δεν χρειάστηκε να σκέφτομαι τον Μητροπάνο. Σκεφτόμουν εμένα μέσα από τον Μητροπάνο.

Πριν από αρκετά χρόνια είχατε συνεργαστεί με τη Βίκυ Μοσχολιού...

Δεν είναι τυχαίο που το λες αυτό, γιατί η χαρά μου και η διάθεσή μου σε όλη τη διάρκεια της ηχογράφησης ήταν αντίστοιχη με εκείνη την πρωτογενή μου σχέση με τη Μοσχολιού.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η Μοσχολιού ερμήνευσε σπουδαία κομμάτια αλλά αρκετές φορές δεν ήξερε τι ακριβώς έλεγε. Ισχύει αυτό;

Ήξερε, και μάλιστα πολύ καλά. Καλύτερα απ’ όλους. Ο Μπιθικώτσης όταν του ζήτησαν να πει Ρίτσο πήγε και έμεινε στο σπίτι του Ρίτσου έναν μήνα. Είπε, θέλω να γνωρίσω τον άνθρωπο που τα έγραψε αυτά, δεν τα καταλαβαίνω. Θέλω να μου εξηγήσει. Θα σου διηγηθώ ένα περιστατικό για να καταλάβεις τι εννοώ. Άκουγα στο ραδιόφωνο κάποια στιγμή το Πάει ο καιρός, και κάνει ο Μπιθικώτσης εκεί ένα γύρισμα στη φωνή, στο δεύτερο «πάει», που εμπεριέχει μια λύπη και μια επίγνωση ταυτόχρονα. Και όπως το εισέπραξα από το ραδιόφωνο, εκείνη τη στιγμή που ήμουν στο αυτοκίνητο, σταμάτησα και έβαλα τα κλάματα, γιατί με χτύπησε κατευθείαν στην καρδιά. Επί τόπου πήρα τον Μακράκη τηλέφωνο και του λέω: «Γιώργο, πες μου κάτι. Ο Μπιθικώτσης ήξερε τι έλεγε; Και μου λέει: Βεβαίως και ήξερε! Προγραμμάτιζε πού θα το κάνει το τσάκισμα!»

Όταν κάτι δεν σας πάει καλά επιμένετε μέχρι να το πετύχετε ή θέλετε τα πράγματα να σας έρχονται με φυσικό τρόπο;

Παλιότερα το έκανα αυτό, επέμενα, τώρα πια όχι. Όταν παίρνω μηνύματα από το σύμπαν ότι κάτι δεν τραβάει το αφήνω. Λέω: «Άσε, δε θέλει τώρα, άλλη ώρα». Το σύμπαν ακούει. Υπάρχει μια δικαιοσύνη, έξω από την ανθρώπινη, που είναι συμπαντική δικαιοσύνη. Απλώς το καλό θέλει περισσότερο χρόνο για να φανεί. Όταν γίνεται κάτι κακό συσσωρεύεται και γίνεται τόμπολα. Εκείνη την ώρα πρέπει να έχεις την ψυχραιμία να μην επιμείνεις. Πρέπει να βρεις ένα κεραμιδί να μπεις από κάτω μέχρι να περάσει η βροχή.

Στη δουλειά, όμως, έχω γίνει πολύ direct. Αν δεν τραβάει κάτι θα βρω άλλη λύση. Έπειτα, πρέπει να σου πω κάτι: είμαι μια μηχανή που ξέρω ότι κάτω από οποιαδήποτε συνθήκη θα γεννήσω. Το ’χω! Μπορώ να το κάνω οπουδήποτε, δε θέλω ειδική συνθήκη.

φωτογραφία: ευτυχία βλάχου

Έχετε αναπτύξει ισχυρούς μηχανισμούς απόρριψης για τα πράγματα που «γεννάτε»;

Όχι, το αντίθετο. Ξέρω ότι θα βρω λύση κάτω από οποιαδήποτε συνθήκη. Ο στόχος με νοιάζει. Θέλω κάθε φορά να είναι ξεκάθαρος και το κοινό να καταλαβαίνει τι λέμε. Φερ’ ειπείν αυτό που μου είπε η Νόνικα Γαληνέα χθες: «Με κάνεις και γελάω και την ίδια στιγμή νιώθω μια τρελή ενοχή γιατί γέλασα τόσο, ενώ θα έπρεπε να κλάψω». Αυτός ήταν ένας στόχος της παράστασης Αριστοφάνης 11. Η κωμωδία έχει χρέος, εκτός από το καλαμπούρι -και ειδικά εδώ που έχουμε και τη δυνατότητα της εκρηκτικής μεταμφίεσης και τον διασυρμό των πραγμάτων- να τα πει χοντρά. Όλα αυτά αποσκοπούν στον στόχο να φανερωθεί το αίτημα, που ποιο είναι; Η Δημοκρατία που βιάζεται. Η Ελευθερία που βιάζεται. Βλέπουμε όλα τα κόμματα, την ώρα που μιλάμε και ενώ η χώρα περνάει αυτή την τεράστια συμφορά, να λειτουργούν, ακόμα και τώρα, σαν κομματόσκυλα. Είναι όλοι ήσυχοι και εφησυχασμένοι με τον ρόλο που έχει αναλάβει ο καθένας τους.

Εμείς, οι πολίτες, είμαστε ήσυχοι;

Ναι! Ήμασταν όλοι παρόντες στο ψέμα και το ψηφίζαμε επί χρόνια. Πιστεύω ότι ο Έλληνας, μέσα του, στο σπίτι του, είναι βαθύτατα δεξιός. Ό,τι και να ψηφίζει δεν το ψηφίζει με την έννοια «Θέλω κάτι καλύτερο για τον τόπο», αλλά «Θέλω κάτι καλύτερο για το προσωρινό μου συμφέρον». Κάτω από αυτή την τακτική αντιμετώπισης είμαστε στις αρχές του καινούργιου αιώνα, και αντί να πάμε μπροστά η ανθρωπότητα πήγε πίσω. Φοβηθήκαμε! Δεν επιτρέπεται αυτή τη στιγμή, σε κανένα μέρος της Γης, να υπάρχει αυτή η τεράστια διάσταση ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς. Είναι απαράδεκτο. Για την κοινωνία των ανθρώπων, για τους φραγκάτους, για τους νομοθέτες, για τους πανεπιστημιακούς. Για ’μένα οι άνθρωποι που κατέβηκαν στο Σύνταγμα έφεραν αποτέλεσμα. Από την άλλη, να φωνάξω για την ανεργία αλλά να ρωτήσω: Όλοι αυτοί οι άνεργοι κάναν καλά τη δουλειά τους;

Όταν, όμως, φτάσει η ώρα της κάλπης;

Εκεί εξαγοράζονται όλα. Δυστυχώς. Εγώ θέλω όταν κατέβουμε σε εκλογές να δω 98% αποχή. Να μην πατήσει κανείς να ψηφίσει. Να υποχρεωθούν να κάνουν κυβερνήσεις εθνικής ενότητας για το καλό της πατρίδας.

Η Τέχνη τι ευθύνη έχει απέναντι σε όλα αυτά;

Είχα ένα περιστατικό παλιά που με έχει καθορίσει. Αυτοκτόνησε ένας άνθρωπος και έπαιζε ένα cd μου. Αυτό όταν το έμαθα με διέλυσε. Μου καθόρισε μια παράξενη ευθύνη. Πόσο πρέπει να προσέχουμε. Και από τότε δεν σου κρύβω ότι όποτε πάω στα «μαύρα» κοιτάζω πάντα να αφήνω μια τρυπούλα για το φως. Γιατί δεν ξέρεις τι μπορεί να επηρεάσει. Από αυτή τη άποψη, ναι, έχει ευθύνη η Τέχνη.

Η Άριαν Μνούσκιν, μετά την παράστασή της στο φεστιβάλ Αθηνών, κατέβηκε στο Σύνταγμα με το Άρμα της Δικαιοσύνης. Οι Έλληνες καλλιτέχνες πού είναι και τι κάνουν;

Να πω τι κάνουνε; Μαλακίζονται! Δεν περιμένω να τους δω όλους στα Συντάγματα. Άσε που αν ήταν κάτι εκ του ασφαλούς θα ήταν όλοι. Τα παιδιά της Σπείρας πάνε από την πρώτη μέρα. Πήγα κι εγώ μερικές φορές. Κάποια στιγμή το κόψανε. Μου είπαν: Άρχισε η «ελληνίλα».

Μην πάμε, όμως, μακριά. Πάντα μένει μια τρύπα για να μπει η προδοσία. Από την άλλη, είμαστε άτυχοι γιατί δεν μας έκατσε ένας ηγέτης με αρχίδια. Είναι όλοι, με τον άλφα ή τον βήτα τρόπο, εμπλεκόμενοι σε χρηματοδοτήσεις, μικρές ή μεγάλες. Όλοι έχουν μια αντιμισθία σε κάποιο συμβούλιο, σε κάποια επιτροπή, κάποιο ανώτατο ίδρυμα, σε κάποιο ινστιτούτο. Εγώ ήμουν black list από τέσσερα κανάλια για πέντε χρόνια. Ο καθένας κάνει το μικρομαγαζάκι του και κανείς δεν μπαίνει. Παρ’ όλα αυτά, φτιάχνοντας τον δίσκο του Δημήτρη ήξερα σε ποιον χειμώνα εκβάλουμε. Το ότι λέει το στόμα του Μητροπάνου «χόρτασαν αίμα τα καρτέλ και τράπεζες τα φτύνουν» είναι σημάδι. Έπρέπε να το πούμε.

Πώς προσεγγίζετε έναν λαϊκό τραγουδιστή;

Αν δεν υπάρχει το στοιχείο «απολαμβάνω μια συνεργασία», δηλαδή έρχομαι κοντά με τον άλλον, τον βιώνω, τον ευχαριστιέμαι, καταλαβαίνω πώς σκέφτεται, μου ανοίγει την καρδιά του, του ανοίγω τη δικιά μου, κάνουμε πλάκα, δεν μπορεί να γίνει αλλιώς. Εκτός από την Άλκηστη, που την ήξερα πολύ καλά για αρκετά χρόνια, με ετούτον εδώ, επειδή τον θαύμαζα κιόλας, σχεδόν κόμπλαρα. Από την άλλη, δεν ήθελα να πάμε στην πεπατημένη. Ο Μητροπάνος με έλυσε. Μου είπε «γράψε ό,τι θες».

φωτογραφία: ευτυχία βλάχου

Σας ιντριγκάρει να βάζετε τους λαϊκούς τραγουδιστές σε άλλους ρόλους. Έχω στο μυαλό μου τη «Μήδεια» με τη Βιτάλη. Ή ακόμη και τις ζωντανές εμφανίσεις της Δήμητρας Παπίου στην Αθηναΐδα.

Όντως, με τη Βιτάλη έκανα έντεχνο έργο. Παρ’ όλα αυτά ήτανε πολύ ενδιαφέρον γιατί θυμάμαι μου είχε πει: «Δε θέλω να κάνουμε πρόβα γιατί θα σκέφτομαι». Η Δήμητρα Παπίου δεν είναι λαϊκή τραγουδίστρια. Είναι τραγουδίστρια της σχολής Βέμπο. Είναι τραγουδίστρια κειμένου. Φορμάρει ωραία τις λέξεις αλλά δεν είναι λαϊκή τραγουδίστρια. Θα έλεγα ότι είναι περισσότερο του αρχοντορεμπέτικου αισθήματος παρά του καθαρόαιμου λαϊκού.

Καλός τραγουδιστής είναι αυτός που τα λέει όλα;

Καλός τραγουδιστής είναι αυτός που ξέρει σε ποιον δρόμο η ψυχή του μιλάει αληθινά. Δεν είναι απαραίτητο να μπορεί να τα πει όλα. Καμαρώνω τη Δήμητρα (Γαλάνη) που είναι μια τέτοια τραγουδίστρια, όπως καμαρώνω και τον Μητροπάνο που είναι ένας πολύ συγκεκριμένος λαϊκός τραγουδιστής. Βλέπεις όμως ταυτόχρονα και πώς θυσιάζει την ψυχή του μέσα στο blues.

Και κακός τραγουδιστής ποιος είναι;

Αυτός που δεν επενδύει τίποτα. Που κάνει copy-paste.

Βλέπετε σήμερα στα νέα παιδιά μια αντίστοιχη δυναμική με αυτή των παλαιότερων ερμηνευτών;

Μου άρεσε πολύ το παιδί που πήγε φέτος στη Γιουροβίζιον. Είδα έναν τσαμπουκά, είδα μια πίστη. Σ’ αυτό το παιδί είδα κάτι. Η Ελεωνόρα Ζουγανέλη είναι πολύ καλή τραγουδίστρια, η Νατάσσα Μποφίλιου είναι πάρα πολύ καλή τραγουδίστρια, για να ξεχωρίσω κάποιους. Η Ηρώ Σαΐα είναι απίστευτο τι εξέλιξη πήρε μέσα σε μια δεκαετία. Το πείσμα της, η απίστευτη μελέτη και το φιλότιμό της έφεραν αποτελέσματα. Μου λένε οι άλλοι συνάδελφοι συνθέτες ότι τα παιδιά τα δικά μου έρχονται πάντα έτοιμα. Δε φαντάζεσαι τι χαρά νιώθω γι’ αυτό. Το ζήτημα όμως είναι ότι δεν δίνεται βήμα στους νέους. Εγώ προσπαθώ μέσα από τη Σπείρα αλλά δεν φτάνει να πάρεις βήμα· πρέπει να ξέρεις και τι θα το κάνεις. Ο Μητροπάνος, όταν πέρασε μια κρίση στην καριέρα του έκατσε δύο χρόνια άπραγος. Του πήγαιναν τραγούδια και τα έδιωχνε. Θέλει και λίγο μυαλό ο τραγουδιστής. Μπορεί όλοι να θέλουνε τραγούδια μου αλλά δεν είμαι σε όλους χρήσιμος.

Υπάρχει κάποια φωνή με την οποία δεν έχετε συνεργαστεί ακόμη και αποτελεί απωθημένο;

Αν πρέπει να ονομάσω κάποια θα είναι η Χάρις Αλεξίου. Όσο φορτώνονται τα χρόνια και αυτό το αναμενόμενο γίνεται μύθος, τρομάζουμε ακόμα περισσότερο. Αλλά νιώθω ότι έχουμε κοινό κόσμο. Την αγαπάω πάρα πολύ έτσι κι αλλιώς, όχι μόνο σαν τραγουδίστρια αλλά και σαν ύπαρξη.

Θα τη σκεφτόσασταν σε λαϊκό ρεπερτόριο;

Μου φτάνει ακόμα και να απαγγείλει. Με τη Χαρούλα θα ήθελα να κάνω, αν τολμήσω να πω, μιούζικαλ το Τριαντάφυλλο στο στήθος. Να παίξει τη Σεραφίνα, αυτό θα με ερέθιζε πολύ. Το διατυπώνω και δημόσια μπας και με φωνάξει το Εθνικό Θέατρο να το κάνουμε.

από το δίφωνο ιουλίου-αυγούστου

βασιλική πέτσα | θυμάμαι

2011-10-06T09:04:00.000+03:00

Με την ψυχολογία δύο έφηβων κοριτσιών επιχειρεί να αναμετρηθεί η Βασιλική Πέτσα στην πρώτη της νουβέλα με τίτλο Θυμάμαι.

Ένα ειδεχθές έγκλημα σε μια επαρχιακή κωμόπολη, με θύμα έναν ηλικιωμένο και θύτες δύο μαθήτριες, είναι η ιστορία της νουβέλας, η οποία «φωτίζεται» αφηγηματικά από πολλές και ετερόκλητες οπτικές γωνίες. Μέσα από τις μαρτυρίες φίλων, συγγενών, συγχωριανών, της αστυνομίας και των καθηγητών σκιαγραφούνται οι προσωπικότητες των κοριτσιών. Οι φιλοδοξίες, τα όνειρα, η καθημερινότητα, η μοναξιά και η απομόνωση που αισθάνονται οι δυο φίλες στην ασφυκτική κωμόπολη περιγράφονται ελλειπτικά και αποσπασματικά από τους δορυφορικούς χαρακτήρες της ιστορίας.

Η Κάτια, η μικρότερη από τις δυο είναι ένα παιδί φοβισμένο, χωρίς φίλες, με πολλά όνειρα και μεγάλη αγάπη για το θέατρο. Άμεση φιλοδοξία της να παρακολουθήσει την παράσταση «Λεωφορείον ο Πόθος» στο Εθνικό Θέατρο και τα επόμενα χρόνια να σπουδάσει ηθοποιός. Η αγάπη και η αφοσίωση που δείχνει στη Φανή αγγίζουν τα όρια της παθολογικής εξάρτησης. Μαζί οργανώνουν ένα ταξίδι στην Αθήνα. Πριν από αυτό όμως πρέπει να περάσουν από το σπίτι του κυρίου Χρήστου, του χήρου γεροντάκου που μένει στο διπλανό σπίτι.

Η νεαρή συγγραφέας, μόλις είκοσι οκτώ χρόνων, επιχειρεί να αφηγηθεί σφαιρικά την ιστορία της με τη μέθοδο των διαφορετικών «φωνών» ανά κεφάλαιο. Η νουβέλα αποτελείται από τριάντα έξι μικρά κεφάλαια-καταθέσεις-απολογίες των ανθρώπων που γνώριζαν τις δύο ηρωίδες. Φιλόδοξο, από άποψη τεχνικής, το εγχείρημα να προσπαθήσει να αποδώσει τις λεπτές αποχρώσεις της «φωνής» του κάθε χαρακτήρα. Το αποτέλεσμα δεν είναι πάντα επιτυχημένο. Οι ντοπιολαλιές σε συνδυασμό με τον προφορικό λόγο και τον τρόπο σκέψης των ηρώων δύσκολα δίνουν ένα αισθητά διαφορετικό «χρώμα» σε κάθε κεφάλαιο. Αυτό βέβαια δεν αναιρεί ούτε την ενδιαφέρουσα ιδέα της νουβέλας, ούτε τη ριψοκίνδυνη επιλογή της να την αναπτύξει με αυτόν τον τρόπο. Ενδεικτικό παράδειγμα πιστότητας ύφους είναι το εξής (μιλάει η ψυχίατρος του σωφρονιστικού καταστήματος):

«Χτες είδα τις δύο μικρές. Τη μία μετά την άλλη. Η μία σε σοκ, η άλλη σε άρνηση. Η μία να φλυαρεί ασταμάτητα, η άλλη νεκρό σώμα. Το ίδιο είναι, τελικά. Τι πρέπει να καταθέσω, μου λες; Μου ζήτησε η δικηγόρος, όταν γίνει η δίκη, να διαγνώσω κατάθλιψη. Για ελαφρυντικό. Διαταραγμένη ψυχική υγεία. Χωρισμένοι γονείς, ψυχικό τραύμα, η ίδια ιστορία. Είναι έφηβες, για όνομα του Θεού. Δείξε μου εσύ έναν έφηβο χωρίς κατάθλιψη. Το μαύρο και το λευκό το είδα. Και στη μία και στην άλλη. Χωριστά. Το παιδί και τον ενήλικα. Σε κοστούμι εφήβου. Αν είχαν πλήρη συνείδηση κατά την τέλεση του εγκλήματος; Γιατί, εσύ τώρα, έχεις;»

ΥΓ. Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι ουδέποτε το Εθνικό Θέατρο ανέβασε το θεατρικό του Tennessee Williams «Λεωφορείον ο Πόθος».

από την book press